[:az]QLOBAL İQLİM DƏYİŞMƏLƏRİNİN ABŞERON YARIMADASININ SU TƏMİNATINA  GÖZLƏNİLƏN TƏSİRLƏRİ[:ru]ОЖИДАЕМЫЕ ВЛИЯНИЕ ГЛОБАЛЬНЫХ КЛИМАТИЧЕСКИХ ИЗМЕНЕНИЙ НА ВОДОСНАБЖЕНИЕ АБШЕРОНСКОГО ПОЛУОСТРОВА[:en]EXPECTED IMPACT OF GLOBAL CLIMATE CHANGE ON WATER SUPPLY OF THE ABSHERON PENINSULA[:]

[:az]

 

Ə.Ş.Məmmədov1, A.Ə.Bayramov1, N.İ.Əliyeva2

1«Hidroloq»  MMC  

2Milli Aviasiya Akademiyası

ahmadmammadov@hotmail.com, arzuman.b@hidroloq.az, nikali_il@yahoo.com

X ü l a s ə

Məqalədə qlobal iqlim dəyişiklikləri və Samur çayından götürülən su həc­minin azalması fonunda  Abşeron yarımadasında yerləşən yaşayış məntəqə­lərinin və sənaye sahələrinin su təminatında yarana biləcək  problemler araş­dırılmışdır. Abşeron yarımadası  su ehtiyatı baxımından Respublikanın ən kə­sad zonalarından biri hesab olunur. Yarımadanın  ərazisinə çox az yağıntı dü­şür,  yerüstü su ehtiyatları yoxdur,  yeraltı suların əsas  hissəsi  duzludur. Bu səbəbdən Abşeron yarımadasının su təminatı bütünlüklə kənardan gətirilən sular hesabına aparılır. Hal hazırda yarımadada yerləşən şəhərlər, kəndlər, sə­naye sahələri və əkin sahələri 5 mənbədən gətirilən sular hesabına  su ilə təmin olunur. Abşeron yarımadasında yerləşən şəhərlərin, kəndlərin,  sənaye sahə­lərinin və əkin sahələrinin su təminatının 70%-ə qədəri  Samur-Abşeron kanalı sistemi vasitəsi ilə həyata keçirilir. Məqalədə qlobal iqlim dəyişikliyi nəti­cə­sində Samur çayında və Samur – Dəvəçi massivində yerləşən digər çaylarda su ehtiyatlarının azalması araşdırılmışdır. Abşeron regionunda, 2020-25-cu il­lərdə yarana biləcək su çatışmazlığı araşdırılmış və müvafiq qabaqlayıcı  təd­birlər təklif olunmuşdur.

Açar sözlər: su təminatı, çaylar, su ehtiyatları, su kəməri, nasos stansiyası, faydalı həcm, iqlim

 

ƏDƏBİYYAT

  1. Azərbaycan Respublikası Hökuməti və Rusiya Fe­derasiyası Hökuməti arasında Samur transsərhəd ça­yı­nın su ehtiyatlarının səmərəli istifadəsi və mühafizəsi sahəsində əməkdaşlıq haqqında Saziş. Bakı şəhəri, 21 dekabr 2010-cu il.
  2. BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Kon­vensiyasına AR-nın ikinci milli məlumatı. Bakı, 2010, s.68
  3. Heydər Əliyev Samur-Abşeron suvarma sis­tem­lə­rinin yenidənqurulması layihəsinin banisidir. Bakı, 2013.
  4. Влияние водозабора из Самурской долины на экологию Самурского природного комплекса. Об­суждение в Общественной палате Дагестана. РИА «Дагестан» 2014.
  5. Джавадов А. Вопросы использовании стока трансграничной реки Самур между Азербайджаном и Россией (Дагестанская республика) [Электронный ресурс]. – http://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/water/cwc/monitassess/.
  6. Демин А.П., Шаталова К.Ю. Принципы и практика распределения водных ресурсов трансгра­ничных рек России, География и природные ре­сур­сы 2015 № 1, ст. 22 -29.
  7. Иманов Ф.А. Водные ресурсы и их исполь­зо­вание в трансграничном бассейне р. Куры. Санкт-Петербург, 2016, стр.148.
  8. Ибадзаде Ю.А. Гидравлика горных рек. Мос­ква, Стройиздат, 1986, 160с.
  9. Сайпулаев И. М., Эльдаров Э. М., Эфендиев И. И. Социально-экологические проблемы во­дохоз­яй­ственной деятельности в бассейне реки Самур // Ме­лиорация и водное хозяйство. – 2005. № 1. ст. 26–28.

 

Çapa qəbul olunub: 01 mart 2021

Məqaləni yüklə

 

[:ru]

 

А.Ш. Мамедов, А.Е. Байрамов,  Н.И. Алиева

ahmadmammadov@hotmail.com, arzuman.b@hidroloq.az, nikali_il@yahoo.com

Аннотация. В статье исследуются проблемы, которые могут возникнуть в водоснабжении на­селенных пунктов и производств, расположенных на Абшеронском полуострове на фоне глобальных изменений климата и сокращения водозабора из ре­ки Самур. Абшеронский полуостров – одна из самых ограниченных территорий страны с точки зрения водных ресурсов. На полуострове очень мало осад­ков, нет поверхностных водных ресурсов, большая часть грунтовых вод – соленые. По этой причине во­доснабжение Абшеронского полуострова пол­ностью осуществляется за счет привозной воды. В нас­тоя­щее время на полуострове города, села, промыш­лен­ные зоны и пашни обеспечиваются водой из 5 источ­ников. До 70% водоснабжения городов, сел, про­мышленных зон и пашень, расположенных на Аб­ше­ронском полуострове, осуществляется через сис­те­му Самур-Апшеронских каналов. В статье иссле­ду­ется сокращение водных ресурсов реки Самур и дру­гих рек Самур-Девечинского массива в резуль­тате глобального изменения климата. В Абшерон­ском районе была исследована проблема нехватки воды, которая может возникнуть в 2020-2025 годах, и предложены соответствующие профилактические меры.

Ключевые слова: водоснабжение, реки, водные ресурсы, водопровод, насосная станция, полезный объем, климат.

 

ЛИТЕРАТУРА

  1. Azərbaycan Respublikası Hökuməti və Rusiya Fe­derasiyası Hökuməti arasında Samur transsərhəd ça­yı­nın su ehtiyatlarının səmərəli istifadəsi və mühafizəsi sahəsində əməkdaşlıq haqqında Saziş. Bakı şəhəri, 21 dekabr 2010-cu il.
  2. BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Kon­vensiyasına AR-nın ikinci milli məlumatı. Bakı, 2010, s.68
  3. Heydər Əliyev Samur-Abşeron suvarma sis­tem­lə­rinin yenidənqurulması layihəsinin banisidir. Bakı, 2013.
  4. Влияние водозабора из Самурской долины на экологию Самурского природного комплекса. Об­суждение в Общественной палате Дагестана. РИА «Дагестан» 2014.
  5. Джавадов А. Вопросы использовании стока трансграничной реки Самур между Азербайджаном и Россией (Дагестанская республика) [Электронный ресурс]. – http://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/water/cwc/monitassess/.
  6. Демин А.П., Шаталова К.Ю. Принципы и практика распределения водных ресурсов трансгра­ничных рек России, География и природные ре­сур­сы 2015 № 1, ст. 22 -29.
  7. Иманов Ф.А. Водные ресурсы и их исполь­зо­вание в трансграничном бассейне р. Куры. Санкт-Петербург, 2016, стр.148.
  8. Ибадзаде Ю.А. Гидравлика горных рек. Мос­ква, Стройиздат, 1986, 160с.
  9. Сайпулаев И. М., Эльдаров Э. М., Эфендиев И. И. Социально-экологические проблемы во­дохоз­яй­ственной деятельности в бассейне реки Самур // Ме­лиорация и водное хозяйство. – 2005. № 1. ст. 26–28.

 

Принята к публикации: 1 марта 2021 г.

Скачать статью

 

[:en]

 

A.S.Mammadov, A.E.Bayramov, N.I.Aliyeva

ahmadmammadov@hotmail.com, arzuman.b@hidroloq.az, nikali_il@yahoo.com

Abstract. The article examines the problems that may arise in the water supply of settlements and in­dus­tries located on the Absheron Peninsula against the background of global climate change and a reduction in water intake from the Samur River. The Absheron Pe­ninsula is one of the most limited areas of the country in terms of water resources. There is very little rainfall on the peninsula, there are no surface water resources, most of the groundwater is salty. For this reason, the water supply of the Absheron Peninsula is completely carried out at the expense of imported water. Currently, on the peninsula, cities, villages, industrial zones, and arable lands are provided with water from 5 sources. Up to 70% of water supply to cities, villages, industrial zones, and arable land located on the Absheron Peninsula is carried out through the Samur-Absheron canal system. The ar­ticle examines the reduction in water resources of the Samur River and other rivers of the Samur-Devechi massif as a result of global climate change. In the Ab­sheron region, the problems of water shortages that may arise in 2020-2025 were investigated and appropriate preventive measures were proposed.

Keywords: water supply, rivers, water resources, water supply system, pumping station, net volume, cli­mate

 

REFERENCES

  1. Azərbaycan Respublikası Hökuməti və Rusiya Fe­derasiyası Hökuməti arasında Samur transsərhəd ça­yı­nın su ehtiyatlarının səmərəli istifadəsi və mühafizəsi sahəsində əməkdaşlıq haqqında Saziş. Bakı şəhəri, 21 dekabr 2010-cu il.
  2. BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Kon­vensiyasına AR-nın ikinci milli məlumatı. Bakı, 2010, s.68
  3. Heydər Əliyev Samur-Abşeron suvarma sis­tem­lə­rinin yenidənqurulması layihəsinin banisidir. Bakı, 2013.
  4. Влияние водозабора из Самурской долины на экологию Самурского природного комплекса. Об­суждение в Общественной палате Дагестана. РИА «Дагестан» 2014.
  5. Джавадов А. Вопросы использовании стока трансграничной реки Самур между Азербайджаном и Россией (Дагестанская республика) [Электронный ресурс]. – http://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/water/cwc/monitassess/.
  6. Демин А.П., Шаталова К.Ю. Принципы и практика распределения водных ресурсов трансгра­ничных рек России, География и природные ре­сур­сы 2015 № 1, ст. 22 -29.
  7. Иманов Ф.А. Водные ресурсы и их исполь­зо­вание в трансграничном бассейне р. Куры. Санкт-Петербург, 2016, стр.148.
  8. Ибадзаде Ю.А. Гидравлика горных рек. Мос­ква, Стройиздат, 1986, 160с.
  9. Сайпулаев И. М., Эльдаров Э. М., Эфендиев И. И. Социально-экологические проблемы во­дохоз­яй­ственной деятельности в бассейне реки Самур // Ме­лиорация и водное хозяйство. – 2005. № 1. ст. 26–28.

 

Publication Date: March 1, 2021

Download the article

 

[:]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *