[:az]KÜR ÇAYININ AŞAĞI AXARINDA SƏVİYYƏ REJİMİNİN TƏNZİMLƏNMƏSİ[:ru]РЕГУЛИРОВАНИЕ УРОВЕННОГО РЕЖИМА В НИЖНЕМ ТЕЧЕНИИ РЕКИ КУРА[:en]LOWER LEVEL REGULATION OF THE KURA RIVER[:]

[:az] Ə.Ş.Məmmədov*, E.B.Cavadzadə, A.Ə.Bayramov, Ü.X.Şahməmmədov, D.Ə.Həsənli

“HİDROLOQ” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti
Az 1102, Bakı şəhəri, Tbilisi pr.
ahmad.m@hidroloq.az

Xülasə
Məqalədə qlobal iqlim dəyişiklikləri və Kür çayından götürülən su həcminin artması fonunda, çayın Yevlax-Neftçala hissəsində yerləşən yaşayış məntəqələrinin və sənaye sahələrinin su təminatında yaranmış problemler araşdırılmışdır. Dünyada baş verən qlobal iqlim dəyişikliyi Azərbaycan ərazisində də ciddi şəkildə hiss olunur. Qonşu ölkələrdə suya olan tələbatın artmasını nəzərə alınmaqla yaxın zamanlarda Kür və Araz çayları vasitəsilə respublika ərazisinə daxil olan su ehtiyatının da kəskin azalacağı gözlənilir. Son zamanlar baş verən uzun müddətli quraqlıq və suvarmaya tələbatın artması nəticəsində Kür çayının aşağı axarına buraxılan ekoloji axımın da qiyməti kəskin azalmışdır. Bütün bu fəsadların nəticəsi olaraq 2019–2021-ci illərin yay aylarında dəniz suyunun çayın məcrasına daxil olaraq Salyana qədər irəliləməsi baş vermişdir.
Kür çayının məcrasında yaranmış bu hidroloji fəlakət ətraf kəndlərin və əkin sahələrinin su təminatında ciddi problemlər yaratmışdır. Məqalədə Kür çayının aşağı axarında baş verən hidroloji proseslər və çaydan tələb olunan həcmdə suyun götürülməsini təmin edə biləcək mühəndisi tədbirlər araşdırılmışdır.

 

Açar sözlər: su təminatı, çay, su ehtiyatları, su anbarı, şlüz, məcra, iqlim.

 

ƏDƏBİYYAT

1. BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Kon-vensiyasına AR-nın ikinci milli məlumatı. Bakı, 2010, 68 səh.
2. Qarayev N.Ə., Rəcəbov R.F., Abbasov S.A. Kür çayının axımı və Mingəçevir su anbarının nizam-lama qabiliyyəti. Jurnal-Su problemləri: Elm və tex-nologiyalar №1(15), 2020. səh. 60–79. 3. Гидрология устьевой области Куры. Л.: Гидрометеоиздат. 1971, 323 с.
4. Ибадзаде Ю.А. Наносный режим рек. М. Стройиздат, 1989, 323 с.
5. Ибадзаде Ю.А. Опыт борьбы с навод-нениями. Баку, Изд-во Академии сельско-хозяйственных наук, 1960, 208 с.
6. Рустамов С.Г., Кашкай Р.М. Водные ресурсы Азербайджана. Баку: Элм, 1989, 184 с.
7. СНиП 2.06.03-85 Госстрой России. М.: ГУП ЦПП, 2015, 60 c.
8. Угинчус А.А. Каналы и сооружения на их. Москва 1953, 392 с
9. Фатуллаев Г.Ю. Современные изменения водных ресурсов и водного режима рек Южного Кавказа (в пределах Каспийского бассейна). Баку: 2002, 167 с.

 

Çapa qəbul olunub: 20 may 2022

Məqaləni yüklə[:ru]А.Ш. Маммадов, Э.Б. Джавадзаде, А.А. Байрамов, У.Х. Шахмаммадов, Д.А. Гасанлы

Аннотация

В статье исследуются проблемы водоснабжения населенных пунктов и производств Евлахско-Нефтчалинского участка реки на фоне глобального изменения климата и увеличения объемов забираемой воды из реки Кура. Глобальное изменение климата в мире серьезно ощущается на территории Азербайджана. Принимая во внимание растущий спрос на воду в соседних странах, в ближайшем будущем ожидается резкое сокращение подачи воды в страну через реки Кура и Араз. Со строительством Мингячевирского и Худафарин-ского водохранилищ сток в нижнем течении реки Кура был полностью отрегулирован. В результате недавней длительной засухи и растущего спроса на ирригацию значение экологического стока ниже по течению реки Кура также резко снизилась. В результате всех этих осложнений летом 2019 года впервые в истории гидрологических наблюдений сток реки Кура не достиг Каспийского моря. В результате опустошения русла реки соленая вода моря хлынула в русло и достигла города Сальян.
Катострофические уменщение стока в русле ре-ки Кура создала серьезные проблемы с водоснаб-жением окрестных сел и пахотных земель. Резкое падение уровня воды в реке привело к проникнове-нию соленых грунтовых вод с прилегающих тер-риторий в русло и резкому ухудшению качества реч-ной воды. В статье исследуются гидрологические процессы, происходящие в низовьях реки Кура, и технические меры, которые необходимо принять для защиты экологического баланса.

Ключевые слова: водоснабжение, река, водные ресурсы, водохранилище, шлюз, русло, климат.

 

ЛИТЕРАТУРА 

1. BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Kon-vensiyasına AR-nın ikinci milli məlumatı. Bakı, 2010, 68 səh.
2. Qarayev N.Ə., Rəcəbov R.F., Abbasov S.A. Kür çayının axımı və Mingəçevir su anbarının nizam-lama qabiliyyəti. Jurnal-Su problemləri: Elm və tex-nologiyalar №1(15), 2020. səh. 60–79. 3. Гидрология устьевой области Куры. Л.: Гидрометеоиздат. 1971, 323 с.
4. Ибадзаде Ю.А. Наносный режим рек. М. Стройиздат, 1989, 323 с.
5. Ибадзаде Ю.А. Опыт борьбы с навод-нениями. Баку, Изд-во Академии сельско-хозяйственных наук, 1960, 208 с.
6. Рустамов С.Г., Кашкай Р.М. Водные ресурсы Азербайджана. Баку: Элм, 1989, 184 с.
7. СНиП 2.06.03-85 Госстрой России. М.: ГУП ЦПП, 2015, 60 c.
8. Угинчус А.А. Каналы и сооружения на их. Москва 1953, 392 с
9. Фатуллаев Г.Ю. Современные изменения водных ресурсов и водного режима рек Южного Кавказа (в пределах Каспийского бассейна). Баку: 2002, 167 с.

 

Принята к публикации: 20 мая 2022 г.

Скачать статью[:en]

A.Sh. Mammadov, E.B. Javadzade, A.A. Bayramov, U.X. Shahmammadov, D.A. Hasanli

Annotation

The article examines the problems in the water supply of settlements and industries in the Yevlakh–Neftchala part of the river against the background of global climate change and the increase in the volume of water taken from the Kura River. Global climate change in the world is seriously felt in the territory of Azerbaijan. Taking into account the growing demand for water in neighboring countries, the water supply to the country through the Kura and Araz rivers is expected to decrease sharply in the near future. With the construction of the Mingachevir and Khudafar reservoirs, the flow in the lower reaches of the Kura River has been fully regulated. As a result of the recent long-term drought and growing demand for irrigation, the cost of the ecological flow downstream of the Kura River has also declined sharply. As a result of all these complications, in the summer of 2019, for the first time in the history of hydrological observations, the flow of the Kura River did not reach the Caspian Sea. As a result of the emptiness of the riverbed, the salt water of the sea entered the channel and reached the city of Salyan.
Hydrological catastrophe in Russian rivers Kura created serious problems with the water supply of surrounding villages and arable lands. A sharp drop in the level of water in the river led to the penetration of saline groundwater with the adjacent territories into the river and a sharp deterioration in the quality of river water. The article examines the hydrological processes occurring in the lower reaches of the Kura River, as well as technical measures that must be taken to protect the ecological balance

Keywords: water supply, river, water resources, reservoir, sluice, channel, climate

 

REFERENCES

1. BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Kon-vensiyasına AR-nın ikinci milli məlumatı. Bakı, 2010, 68 səh.
2. Qarayev N.Ə., Rəcəbov R.F., Abbasov S.A. Kür çayının axımı və Mingəçevir su anbarının nizam-lama qabiliyyəti. Jurnal-Su problemləri: Elm və tex-nologiyalar №1(15), 2020. səh. 60–79. 3. Гидрология устьевой области Куры. Л.: Гидрометеоиздат. 1971, 323 с.
4. Ибадзаде Ю.А. Наносный режим рек. М. Стройиздат, 1989, 323 с.
5. Ибадзаде Ю.А. Опыт борьбы с навод-нениями. Баку, Изд-во Академии сельско-хозяйственных наук, 1960, 208 с.
6. Рустамов С.Г., Кашкай Р.М. Водные ресурсы Азербайджана. Баку: Элм, 1989, 184 с.
7. СНиП 2.06.03-85 Госстрой России. М.: ГУП ЦПП, 2015, 60 c.
8. Угинчус А.А. Каналы и сооружения на их. Москва 1953, 392 с
9. Фатуллаев Г.Ю. Современные изменения водных ресурсов и водного режима рек Южного Кавказа (в пределах Каспийского бассейна). Баку: 2002, 167 с.

 

Publication Date: May 20, 2022

Download the article

 [:]