[:az]AZƏRBAYCANDA MÜASİR İQLİM DƏYİŞMƏLƏRİNİN BƏZİ XƏSTƏLİKLƏRƏ TƏSİRİNİN TƏDQİQİ[:ru]ИЗУЧЕНИЕ ВЛИЯНИЯ СОВРЕМЕННЫХ КЛИМАТИЧЕСКИХ ИЗМЕНЕНИЙ НА НЕКОТОРЫЕ ЗАБОЛЕВАНИЯ В АЗЕРБАЙДЖАНЕ[:en]INVESTIGATING THE INFLUENCE OF MODERN CLIMATE CHANGES ON SOME DISEASES IN AZERBAIJAN[:]

[:az]R.M.Məmmədov1, M.S.Həsənov1, C.N.Əhmədova1 , U.R.Tağıyeva2

1 AMEA akad. H.Ə.Əliyev adına Coğrafiya İnstitutu

2 Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi

jemile_ahmedova@rambler.ru

 

X ü l a s ə

Dünyada baş verən iqlim dəyişmələrinin əsas təzahürlərindən biri iqlimin is­ti­ləşməsidir. Araşdırmalar göstərir ki, Azərbaycanda da son onilliklərdə iq­li­min istiləşməsi və yay aylarında güc­lü isti günlərin təkrarlanmasının və da­va­miyyətinin artması müşahidə edilir. 1961-1990-cı illərin yay ayları ərzində Ba­kıda havanın maksimal temperaturunun 35oC və daha çox olan günlərin sa­yı 86 gün, 1991-2015-ci illər dövründə 265 gün, Şəkidə müvafiq olaraq 67 və 163 gün qeyd edilmişdir. İq­lim dəyişmələrinin təsirlərinə məruz qalan sa­hə­lərdən biri də əhalinin sağlamlığıdır. Məqalədə müx­təlif iqlim tiplərində yer­ləşən Bakı və Şəki şəhərlərində yay aylarında güclü istilərin əhalinin sağ­lamlığına və ölkədə müşahidə olunan iqlimin istiləşməsinin yoluxucu xəs­tə­lik­lərdən ümumi kəs­kin bağırsaq infeksiyalarının artmasına göstərdiyi tə­sir­lər araşdırılmışdır.

Açar sözlər: iqlim dəyişmələri, güclü istilər, isti hava dalğaları, qan dövranı sistemi xəstəlikləri, yoluxucu xəstəliklər

ƏDƏBİYYAT

  1. 1.BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Kon­ven­siyasına Azərbaycanın Üçüncü Milli Məlumatı. Ba­kı, 2015, 100 s.
  2. 2.Əhmədova C.N. Şəki şəhərində ürək-damar xəs­tə­lik­ləri ağırlaşmalarının hava şəraitindən asılılığı haq­qın­da. Azərbaycan EA aspirantlarının elmi konfransının materialları. Bakı, 1997, s. 84-85.
  3. 3.Əhmədova C.N. Şəki-Zaqatala zonasında ürək- da­mar sistemi xəstəlikləri ilə əlaqədar ekometeoroloji şə­raitin öyrənilməsi. İnsanın həyat fəaliyyətinin təh­lü­kə­sizliyi problemləri və onun tədrisi üzrə mü­tə­xəs­sis­lərin ikinci respublika elmi-praktiki konfransının ma­­te­rial­ları. Bakı, 1999, s. 51-52.
  4. Əyyubov Ə.C. Şəkinin iqlimi. Elm, Bakı, 1988, 52 s.
  5. Əyyubov Ə.C., Musayev Z.F., Kərimov A.Ə., Ha­cı­yev G.Y., Mustafayeva B.T. Bakı və Abşeron ya­rı­ma­­dasının iqlimi və insan səhhəti. Bakı: Azərnəşr, 1997, 126 s.
  6. Qasımov M.S. Abşeron yarımadası əhalisinin rek­reasiya təminatı. Bakı, “Qismət”, 2007, 327 s., səh 87.
  7. Mahmudov R.N. Müasir iqlim dəyişmələri və təh­lü­kəli hidrometeoroloji hadisələr. Bakı, 2018, 231 s.
  8. Yoluxucu xəstəliklərin immunnoprofilaktikasına da­ir Tədbirlər Proqramı. Azərbaycan Respublikası Na­zirlər Kabinetinin 19 iyul 2006-cı il tarixli 19 №-li Qərarı.
  9. Ахмедова Дж.Н. Влияние периодов жары на здо­ровье населения Aбшеронского полуострова. Те­ра­певтический Вестник. №3 (43). Алматы, 2014, s.154-156.
  10. Ахмедова Дж.Н. Изменения климата и эпи­де­ми­о­логия инфекционных болезней в Азер­бай­джан­ской Республике. Центрально-Азиатский Ме­ди­цин­ский журнал имени Миррахимова. Том XXI, № 1. Бишкек, 2015, с. 91-96.
  11. Əhmədova C.N., Tağıyeva U.R. Влияние из­ме­не­ния климата на волны жары в Баку и на Абше­рон­ском полуострове. Azərbaycan Milli Elmlər Aka­­de­mi­yası, Xəbərlər, Yer Elmləri. Bakı, №1-2, 2016, səh. 69-72.
  12. Изменения климата и здоровье человека: уг­розы и ответные меры. Резюме. ВОЗ, ВМО, ЮНЕП, 2003. 41 стр.
  13. МГЭИК, 2014: Изменение климата, 2014 г.: Обобщающий доклад. Вклад Рабочих групп I, II и III в Пятый оценочный доклад Межпра­ви­тель­ственной группы экспертов по изменению кли­ма­та [основная группа авторов, Р.К.Пачаури и Л.А.Мейер (ред.)]. МГЭИК, Женева, Швейцария, 163 стр.
  14. Climate Сhange and Human Health: Risks and Responses /editors: A.J.McMichael et al. WHO. Ge­neva, 2003, 322 p.
  15. 15. Taghiyeva U.R., Hasanov M.S., Ahmadova J.N., Ah­madova Q.B., Mammadova A.F. Risk of Abnormally hot day for the Population of Baku and Assesment of efficiency of possible Adaptation actions. Journal of Cli­matology and Weather Forecasting, Research Article, Vol 6(0): 228 DOI: 10.4172/2332-2594.1000228, USA, 2018.

https://www.omicsonline.org/open-access/risks-of-abnormally-hot-days-for-the-population-of-baku-and-assessment-of-efficiency-of-possible-adaptation-actions-2332-2594-1000228-100035.html

  1. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsinin veb saytı

https://www.stat.gov.az/source/healthcare/

 

Məqaləni yüklə[:ru]Р.М.Мамедов, М.С.Гасанов, Дж.Н.Ахмедова, У.Р.Тагиева

Аннотация. Изучение влияния климатических изменений на раз­личные сферы является важной задачей в це­ле­нап­равленной борьбе против рисков и последствий, вызванных современными климатическими из­ме­не­ниями.  Одной из областей, подверженных такому вли­янию, является здоровье населения. В последние дес­ятилетия наблюдаются потепление климата, уве­ли­чение повторяемости и продолжительности жар­ких дней в Азербайджане. В данной работе также исследованы  влияние жары на здоровье населения го­родов Баку и Шеки и влияние наблюдаемого в стра­не потепления климата на увеличение острой ки­шечной инфекции.

 Ключевые слова: изменение климата, жаркие дни, волны тепла, заболевания системы кро­во­об­ра­щения, инфекционные болезни

ЛИТЕРАТУРА

  1. 1.BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Kon­ven­siyasına Azərbaycanın Üçüncü Milli Məlumatı. Ba­kı, 2015, 100 s.
  2. 2.Əhmədova C.N. Şəki şəhərində ürək-damar xəs­tə­lik­ləri ağırlaşmalarının hava şəraitindən asılılığı haq­qın­da. Azərbaycan EA aspirantlarının elmi konfransının materialları. Bakı, 1997, s. 84-85.
  3. 3.Əhmədova C.N. Şəki-Zaqatala zonasında ürək- da­mar sistemi xəstəlikləri ilə əlaqədar ekometeoroloji şə­raitin öyrənilməsi. İnsanın həyat fəaliyyətinin təh­lü­kə­sizliyi problemləri və onun tədrisi üzrə mü­tə­xəs­sis­lərin ikinci respublika elmi-praktiki konfransının ma­­te­rial­ları. Bakı, 1999, s. 51-52.
  4. Əyyubov Ə.C. Şəkinin iqlimi. Elm, Bakı, 1988, 52 s.
  5. Əyyubov Ə.C., Musayev Z.F., Kərimov A.Ə., Ha­cı­yev G.Y., Mustafayeva B.T. Bakı və Abşeron ya­rı­ma­­dasının iqlimi və insan səhhəti. Bakı: Azərnəşr, 1997, 126 s.
  6. Qasımov M.S. Abşeron yarımadası əhalisinin rek­reasiya təminatı. Bakı, “Qismət”, 2007, 327 s., səh 87.
  7. Mahmudov R.N. Müasir iqlim dəyişmələri və təh­lü­kəli hidrometeoroloji hadisələr. Bakı, 2018, 231 s.
  8. Yoluxucu xəstəliklərin immunnoprofilaktikasına da­ir Tədbirlər Proqramı. Azərbaycan Respublikası Na­zirlər Kabinetinin 19 iyul 2006-cı il tarixli 19 №-li Qərarı.
  9. Ахмедова Дж.Н. Влияние периодов жары на здо­ровье населения Aбшеронского полуострова. Те­ра­певтический Вестник. №3 (43). Алматы, 2014, s.154-156.
  10. Ахмедова Дж.Н. Изменения климата и эпи­де­ми­о­логия инфекционных болезней в Азер­бай­джан­ской Республике. Центрально-Азиатский Ме­ди­цин­ский журнал имени Миррахимова. Том XXI, № 1. Бишкек, 2015, с. 91-96.
  11. Əhmədova C.N., Tağıyeva U.R. Влияние из­ме­не­ния климата на волны жары в Баку и на Абше­рон­ском полуострове. Azərbaycan Milli Elmlər Aka­­de­mi­yası, Xəbərlər, Yer Elmləri. Bakı, №1-2, 2016, səh. 69-72.
  12. Изменения климата и здоровье человека: уг­розы и ответные меры. Резюме. ВОЗ, ВМО, ЮНЕП, 2003. 41 стр.
  13. МГЭИК, 2014: Изменение климата, 2014 г.: Обобщающий доклад. Вклад Рабочих групп I, II и III в Пятый оценочный доклад Межпра­ви­тель­ственной группы экспертов по изменению кли­ма­та [основная группа авторов, Р.К.Пачаури и Л.А.Мейер (ред.)]. МГЭИК, Женева, Швейцария, 163 стр.
  14. Climate Сhange and Human Health: Risks and Responses /editors: A.J.McMichael et al. WHO. Ge­neva, 2003, 322 p.
  15. 15. Taghiyeva U.R., Hasanov M.S., Ahmadova J.N., Ah­madova Q.B., Mammadova A.F. Risk of Abnormally hot day for the Population of Baku and Assesment of efficiency of possible Adaptation actions. Journal of Cli­matology and Weather Forecasting, Research Article, Vol 6(0): 228 DOI: 10.4172/2332-2594.1000228, USA, 2018.

https://www.omicsonline.org/open-access/risks-of-abnormally-hot-days-for-the-population-of-baku-and-assessment-of-efficiency-of-possible-adaptation-actions-2332-2594-1000228-100035.html

  1. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsinin veb saytı

https://www.stat.gov.az/source/healthcare/

 

Скачать статью[:en]R.M.Mammadov, M.S.Hasanov, J.N. Ahmadova, U.R.Taghiyeva

Abstract. In order to properly and purposefully combat com­plications and risks caused by modern climate change, the study of the effects of climate change on different areas is one of the significant issues.  One of the areas ex­posed to such effects is the health of the population.  Cli­mate warming and repetition of strong hot days and it’s continuous are observed in the summer months in last decades in Azerbaijan.  In research work, strong heats impacts on the health of the population in Baku and Sheki cities,  the effects of the warming climate ob­ser­ved on infectious diseases in the country and in­cre­ased acute intestinal infections have been investigated.

 Keywords: climate, hot days, heat waves, cir­culatory system deseases,  infectious deseases

REFERENCES

  1. 1.BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Kon­ven­siyasına Azərbaycanın Üçüncü Milli Məlumatı. Ba­kı, 2015, 100 s.
  2. 2.Əhmədova C.N. Şəki şəhərində ürək-damar xəs­tə­lik­ləri ağırlaşmalarının hava şəraitindən asılılığı haq­qın­da. Azərbaycan EA aspirantlarının elmi konfransının materialları. Bakı, 1997, s. 84-85.
  3. 3.Əhmədova C.N. Şəki-Zaqatala zonasında ürək- da­mar sistemi xəstəlikləri ilə əlaqədar ekometeoroloji şə­raitin öyrənilməsi. İnsanın həyat fəaliyyətinin təh­lü­kə­sizliyi problemləri və onun tədrisi üzrə mü­tə­xəs­sis­lərin ikinci respublika elmi-praktiki konfransının ma­­te­rial­ları. Bakı, 1999, s. 51-52.
  4. Əyyubov Ə.C. Şəkinin iqlimi. Elm, Bakı, 1988, 52 s.
  5. Əyyubov Ə.C., Musayev Z.F., Kərimov A.Ə., Ha­cı­yev G.Y., Mustafayeva B.T. Bakı və Abşeron ya­rı­ma­­dasının iqlimi və insan səhhəti. Bakı: Azərnəşr, 1997, 126 s.
  6. Qasımov M.S. Abşeron yarımadası əhalisinin rek­reasiya təminatı. Bakı, “Qismət”, 2007, 327 s., səh 87.
  7. Mahmudov R.N. Müasir iqlim dəyişmələri və təh­lü­kəli hidrometeoroloji hadisələr. Bakı, 2018, 231 s.
  8. Yoluxucu xəstəliklərin immunnoprofilaktikasına da­ir Tədbirlər Proqramı. Azərbaycan Respublikası Na­zirlər Kabinetinin 19 iyul 2006-cı il tarixli 19 №-li Qərarı.
  9. Ахмедова Дж.Н. Влияние периодов жары на здо­ровье населения Aбшеронского полуострова. Те­ра­певтический Вестник. №3 (43). Алматы, 2014, s.154-156.
  10. Ахмедова Дж.Н. Изменения климата и эпи­де­ми­о­логия инфекционных болезней в Азер­бай­джан­ской Республике. Центрально-Азиатский Ме­ди­цин­ский журнал имени Миррахимова. Том XXI, № 1. Бишкек, 2015, с. 91-96.
  11. Əhmədova C.N., Tağıyeva U.R. Влияние из­ме­не­ния климата на волны жары в Баку и на Абше­рон­ском полуострове. Azərbaycan Milli Elmlər Aka­­de­mi­yası, Xəbərlər, Yer Elmləri. Bakı, №1-2, 2016, səh. 69-72.
  12. Изменения климата и здоровье человека: уг­розы и ответные меры. Резюме. ВОЗ, ВМО, ЮНЕП, 2003. 41 стр.
  13. МГЭИК, 2014: Изменение климата, 2014 г.: Обобщающий доклад. Вклад Рабочих групп I, II и III в Пятый оценочный доклад Межпра­ви­тель­ственной группы экспертов по изменению кли­ма­та [основная группа авторов, Р.К.Пачаури и Л.А.Мейер (ред.)]. МГЭИК, Женева, Швейцария, 163 стр.
  14. Climate Сhange and Human Health: Risks and Responses /editors: A.J.McMichael et al. WHO. Ge­neva, 2003, 322 p.
  15. 15. Taghiyeva U.R., Hasanov M.S., Ahmadova J.N., Ah­madova Q.B., Mammadova A.F. Risk of Abnormally hot day for the Population of Baku and Assesment of efficiency of possible Adaptation actions. Journal of Cli­matology and Weather Forecasting, Research Article, Vol 6(0): 228 DOI: 10.4172/2332-2594.1000228, USA, 2018.

https://www.omicsonline.org/open-access/risks-of-abnormally-hot-days-for-the-population-of-baku-and-assessment-of-efficiency-of-possible-adaptation-actions-2332-2594-1000228-100035.html

  1. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsinin veb saytı

https://www.stat.gov.az/source/healthcare/

 

Download the article[:]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *