[:az]AZƏRBAYCAN SU OBYEKTLƏRİNDƏ SUYUN ÇİRKLƏNMƏ SƏVİYYƏSİNİN TƏDQİQİ (2018-ci il üzrə)[:ru]ИССЛЕДОВАНИЕ  УРОВНЯ  ЗАГРЯЗНЕНИЯ  ВОДЫ  НА  ВОДНЫХ  ОБЪЕКТАХ  АЗЕРБАЙДЖАНА (на  2018 г.)[:en]RESEARCH OF THE LEVEL OF WATER POLLUTION IN WATER BODIES OF AZERBAIJAN (for 2018)[:]

[:az]

R.N.Mahmudov, F.S.Dadaşova, E.R.Yunuszadə

ETSN, Hidrometeorologiya Elmi Tədqiqat İnstitutu, Bakı ş. H.Əliyev pros. 10, 

 rza_hidromet@mail.ru, hidromet-institut@mail.ru, elcan_yunuszade@mail.ru

X ü l a s ə

Təqdim olunan məqalədə 2018-ci ildə Respublika çaylarının, göllərinin və su anbarlarının xarakterik çirkləndiricilər tərəfindən çirklənmə səviyyəsi Su Çirklənmə İndeksinə uyğun olaraq tədqiq edilmişdir. Təhlillər göstərir ki, Respublikanın əsas su arteriyası olan Kür və Kiçik Qafqaz  çayları digər re­gionların çaylarından daha çox çirklənməyə, Böyük Qafqazın Cənub və Şi­mal-Şərq yamaclarının çayları isə az çirklənməyə məruz qalır. Abşeron göl­lə­rindəki müşahidələrin nəticələrinə görə ən çox çirklənmiş göllər Böyük Şor, Xocahəsən, Masazır və Kürdəxanı gölləridir.  Ən az çirklənməyə məruz qalan Yasamal gölüdür.

Çayların, göllərin çirklənmə səviyəsi 2015- 2017-ci illər üzrə çirklənmə səviyyəsi ilə müqayisə edilmiş  bu illərdə çay sularında çirklənmə səviyyəsi eyni qalsada göllərdə, xüsusən Xocahəsən gölündə çirklənmə səviyyəsinin artdığı müşahidə edilir.

Xarakterik çirkləndiricilərin qatılıqlarının YVQH-a nisbətən müqayisəli təhlili göstərir ki, bütün məntəqələrdə Lənkəran Təbii Vilayət çaylarından baş­qa normadan artıq çirklənmə müşahidə edilir.

Açar sözlər: Kür çayı, Böyük Qafqaz, Kiçik Qafqaz, su obyektləri, çay hövzələri, çirkləndiricilər, kimyəvi tərkib.

 

ƏDƏBİYYAT

1. Abduyev M.A. Kimyəvi axımın forma­laş­ma­sı­na fiziki-coğrafi amillərin təsiri (Azərbaycan Res­pub­likası daxilində) M.A.Abduyev Coğrafiya və təbii re­surslar, №1, 2015 s. 63-67
2. İmanov F.Ə., Ələkbərov A.B. Azər­bay­ca­nın su ehtiyatlarının müasir dəyişmələri və inteqra­siyalı idarə edilməsi, Bakı, 2017, səh.352.
3. Махмудов Р.Н. Региональные  клима­ти­чес­кие  изменения  и  речной сток в  Азер­бай­джане. Ме­теорология и гидрология,  №9, Мос­ква,  Гид­ро­мете­оиздат , 2016  с. 63 -69    
4. Mahmudov R.N. Azərbaycan Respublikasının su ehtiyatları (azərbaycan, rus,  ingilis dillərində). ZİYA -RFP,  Bakı,  2003, 24 s .
5. Məmmədov V.A. Kür çökəkliyi göllərinin ekohidroloji problemləri və onların tənzimlənməsinin əsas prinsipləri. Bakı, “Nafta-Press”, 2011. 340s.

 

Çapa qəbul olunub: 30 avqust 2020

Məqaləni yüklə

 

[:ru]

Р.Н.Махмудов, Ф.С.Дадашова, Э.Р.Юнусзаде

Аннотация. В представленной статье в соот­вет­ствии с Индексом Загрязнения Воды исследован уровень заг­ря­знения рек, озер и водохранилищ с ха­рактерными загряз­нителями. Анализы показывают, что река Кура, которая является основной водной артерией республики, а также реки Малого Кавказа в срав­нении с реками других регионов подверглись заг­ряз­нению в большей степени, а реки южного и северо-восточ­ного склонов Большого Кавказа в меньшей. По ре­зультатам наблюдений на Аб­шеронских озерах озе­ра Беюк Шор, Гаджигасан, Масазыр и Кюрдаханы яв­ля­ются наибольше загряз­ненными. Яса­мальское озеро явля­ется наименее загрязненным.

Уровень загрязнения рек, озер сравнен с уровнем заг­рязнения 2015-2017 гг., нес­мотря на то, что за эти годы уро­вень загрязнения речных вод остался неизменным, но на озерах, особенно, на Гад­жигасанком озере, наблю­да­ет­ся повышение уровня заг­рязнения. Срав­нительный анализ концентраций характер­ных заг­рязнителей с ПДК пока­зы­вает, что во всех пунк­тах, за исключением рек Ленкоран­ской природной зоны, наблюдается загрязнение выше нормы. 

Ключевые слова: Река Кура, Большой Кавказ, Ма­лый Кавказ, водоемы, бассейны рек, загрязнители, химический состав.

 

ЛИТЕРАТУРА

1. Abduyev M.A. Kimyəvi axımın forma­laş­ma­sı­na fiziki-coğrafi amillərin təsiri (Azərbaycan Res­pub­likası daxilində) M.A.Abduyev Coğrafiya və təbii re­surslar, №1, 2015 s. 63-67
2. İmanov F.Ə., Ələkbərov A.B. Azər­bay­ca­nın su ehtiyatlarının müasir dəyişmələri və inteqra­siyalı idarə edilməsi, Bakı, 2017, səh.352.
3. Махмудов Р.Н. Региональные  клима­ти­чес­кие  изменения  и  речной сток в  Азер­бай­джане. Ме­теорология и гидрология,  №9, Мос­ква,  Гид­ро­мете­оиздат , 2016  с. 63 -69    
4. Mahmudov R.N. Azərbaycan Respublikasının su ehtiyatları (azərbaycan, rus,  ingilis dillərində). ZİYA -RFP,  Bakı,  2003, 24 s .
5. Məmmədov V.A. Kür çökəkliyi göllərinin ekohidroloji problemləri və onların tənzimlənməsinin əsas prinsipləri. Bakı, “Nafta-Press”, 2011. 340s.

 

Принята к публикации: 30 августа 2020

Скачать статью

 

[:en]

R.N.Mahmudov,  F.S.Dadashova, E.R.Yunuszade

Abstract. In the presented article, in accordance with the Water Pollution Index, the level of pollution in rivers, lakes and reservoirs with characteristic pollutants is investigated. The analyzes show that the Kura River, which is the main water artery of the republic, and the rivers of the Little Caucasus, in comparison with the ri­vers of other regions, were most polluted, and the rivers of the southern and northeastern slopes of the Greater Caucasus were the least. According to the results of ob­servations on the Apsheron lakes, the lakes Boyuk Shor, Khojagasan, Masazir and Kurdekhany are the most pol­luted. Yasamal Lake is the least polluted.

The level of pollution of rivers, lakes is compared with the level of pollution in 2015-2017, despite the fact that over these years the level of pollution of river waters has remained unchanged, but an increase in the level of pollution is observed on lakes, especially on Lake Kho­jagasan. Comparative analysis of the concentrations of cal pollutants with MPC shows that in all points, with the exception of the rivers of the Lankaran Natural Zone, the pollution is observed above the norm.

Keywords: Kura River, Greater Caucasus, Lesser Cau­casus, water bodies, river basins, pollutants, chemical composition, mineralization

 

REFERENCES

1. Abduyev M.A. Kimyəvi axımın forma­laş­ma­sı­na fiziki-coğrafi amillərin təsiri (Azərbaycan Res­pub­likası daxilində) M.A.Abduyev Coğrafiya və təbii re­surslar, №1, 2015 s. 63-67
2. İmanov F.Ə., Ələkbərov A.B. Azər­bay­ca­nın su ehtiyatlarının müasir dəyişmələri və inteqra­siyalı idarə edilməsi, Bakı, 2017, səh.352.
3. Махмудов Р.Н. Региональные  клима­ти­чес­кие  изменения  и  речной сток в  Азер­бай­джане. Ме­теорология и гидрология,  №9, Мос­ква,  Гид­ро­мете­оиздат , 2016  с. 63 -69    
4. Mahmudov R.N. Azərbaycan Respublikasının su ehtiyatları (azərbaycan, rus,  ingilis dillərində). ZİYA -RFP,  Bakı,  2003, 24 s .
5. Məmmədov V.A. Kür çökəkliyi göllərinin ekohidroloji problemləri və onların tənzimlənməsinin əsas prinsipləri. Bakı, “Nafta-Press”, 2011. 340s.

 

Publication Date: August 30, 2020

Download the article

 

[:]