[:az]AZƏRBAYCANIN ORTA  ŞƏHƏRLƏRİNİN  DEMOQRAFİK  İNKİŞAF  XÜSUSİYYƏTLƏRİ[:ru]ДЕМОГРАФИЧЕСКАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА РАЗВИТИЯ СРЕДНИХ ГОРОДОВ АЗЕРБАЙДЖАНА[:en]THE DEMOGRAPHIC DEVELOPMENT FEATURES OF THE MEDIUM-SIZED CITIES OF AZERBAIJAN[:]

[:az]

 

E.S.Bədəlov

AMEA akad. H.Ə.Əliyev ad. Coğrafiya İnstitutu

AZ 1143, Bakı, H.Cavid pr., 115

badalov.1958@mail.ru

X ü l a s ə

Məqalədə Azərbaycanın orta şəhərlərinin demoqrafik inkişaf xüsu­siy­yət­ləri, o cümlədən əhalinin artım tempi, təbii artım prosesləri, nikah və bo­şan­maların dinamikasının tədqiqi aparılmışdır. Orta şəhərlərdə demoqrafik pro­seslərin təhlili göstərir ki, belə ki, 1989-cu ildə tədqiq olunan şəhərlərdə yüksək təbii artım və doğum olduğu halda, 1995-2000-ci illərdə 2-3 dəfə azal­ma, 2010-cu illərin əvvəli 1,5 dəfə artım ilə müşayiət olunsada, 2017-ci ildən sonra yenidən azalma prosesi getmişdir. Ölkənin orta şəhərlərinin demoqrafik inkişafında olan problemlər, onlara təsir edən amillərlə sosial-iqtisadi inkişaf arasındakı əlaqə tədqiq edilir. Ölkənin şəhər əhalisi arasında orta şəhərlərin xüsusi çəkisinin daha yüksək olduğu Dağlıq Şirvan (80,6%) və Quba-Xaçmaz (65,3%) iqtisadi-coğrafi ra­yonlarının, həmçinin daha aşağı göstəricilərin qeydə alındığı regionların orta şəhərlərinin demoqrafik inkişaf xüsusiyyətləri araşdırılmışdır. Aparılmış təd­qiqatlar əsasında orta şəhərlərin demoqrafik inkişafının konseptual isti­qa­mət­ləri tövsiyə edilir.

 

Açar sözlər: şəhər, demoqrafik proses, təbii artım, doğum, ölüm, nikah, boşanma

 

ƏDƏBİYYAT

1. Azərbaycanın demoqrafik göstəriciləri. Bakı-2019, DSK, 509 s.
2. Azərbaycanın əhalisi. Bakı- 2000, 2010, 2018, 2019 DSK. 135 s
3. Azərbaycan əhalisinin siyahıyaalma materialları 1970, 1989, 1999, 2009. Bakı, DSK.
4. Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası. II cild, Avropa, Bakı-2013, 501 s.
5. Azərbaycan Respublikasının inzibati ərazi böl­güsü. Bakı-2013, 485 s.
6. Bədəlov E.S. Azərbaycanin regionlarinda şəhər məntəqələrinin demoqrafik inkişafinin əsas meyilləri /ACC Cöğrafiya və Təbii Resurslar, 2017, № 2, s. 34-39
7. Eminov Z.N. Azərbaycanın əhalisi. Bakı-2005, Çıraq. 560 s.
8. Eminov Z.N. Azərbaycanın inzibati rayon mər­kəzləri və onların sosial-demoqrafik inkişaf xü­susiy­yətləri. Bakı-2005ACC Cöğrafiya və Təbii Resurslar, 2019, № 2, s. 54-63
9. Əfəndiyev V.Ə, Nağıyev S.Q. Geourbanistika. Bakı-2016, BDU,272 s.
10. Əfəndiyev V.Ə. Müasir mərhələdə Azər­bay­ca­nın şəhər əhalisinin sayının dinamikası. “Coğrafiya və təbii resurslar”, № 1. 2015, səh. 74-78.
11. Göyçayski Ş.Y.Əhali coğrafiyası.Bakı, Maarif, 1979, 216 s.
12. Hacızadə Ə.M. Azərbaycanın SSR əhalisi və onun məskunlaşması. Bakı, Azərnəşr, 1965, 116 s.
13. Məmmədov R.M., Eminov Z.N., Əyyubov N.H. Əhali coğrafiyasının reallıqları: inkişaf dinamikası, məskunlaşma, resurslar və perspektivlər. Müstəqillik yollarında. Bakı-2016, Şərq-Qərb, 628 s. (s. 382-489).
14. Rəşidov Ç.M. Azərbaycanın SSR-də şəhərlərin inkişafının müasir xüsusiyyətləri. Bakı-1985, 42 s.

 

Çapa qəbul olunub: 01 mart 2021

Məqaləni yüklə

 

[:ru]

 

Э.С.Бадалов

badalov.1958@mail.ru

Аннотация. В статье рассматривается демо­гра­фическая характеристика развития средних городов, в том числе темпы роста населения, процессы ес­тественного прироста населения, а также динамика брака и развода. Анализы демографических процес­сов показывают, что по сравнению с уровнем город­ского населения в средние города имеют специ­фи­ческую демографическое развитие. Обследование показывает, что в средних городах, если 1989 году естественный прирост и коэффициент рождаемости имели высокий показатели, то в начале 2000-х годов произошло снижение в 2-3 раза, а в начале 2010 го­дов коэффициенты увеличились в 1,5 раза, но в 2017 года снова происходит процесс снижения. Исследу­ются проблемы демографического развития страны в средних городах и факторы, влияющие на них, особенно связь между социально-экономическим развитием.

Рассмотрены главные отличительные особен­ности среди регионов, где население средних го­ро­дов име­ет наибольшую долю городского насе­ле­ния, Горно-Ширванский (80,6%) и Губа-Хач­маз­ский  (65,3%) ЭГР в демографическом развитии  имеют сво­е­образную специфику. В заключении реко­мен­дуются концептуальные направления демогра­фи­ческого развития средних городов.

Kлючевые слова: Город, демографическое про­цессы, естественный прирост, рождаемость, смерт­ность, брак, развод.

 

ЛИТЕРАТУРА

1. Azərbaycanın demoqrafik göstəriciləri. Bakı-2019, DSK, 509 s.
2. Azərbaycanın əhalisi. Bakı- 2000, 2010, 2018, 2019 DSK. 135 s
3. Azərbaycan əhalisinin siyahıyaalma materialları 1970, 1989, 1999, 2009. Bakı, DSK.
4. Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası. II cild, Avropa, Bakı-2013, 501 s.
5. Azərbaycan Respublikasının inzibati ərazi böl­güsü. Bakı-2013, 485 s.
6. Bədəlov E.S. Azərbaycanin regionlarinda şəhər məntəqələrinin demoqrafik inkişafinin əsas meyilləri /ACC Cöğrafiya və Təbii Resurslar, 2017, № 2, s. 34-39
7. Eminov Z.N. Azərbaycanın əhalisi. Bakı-2005, Çıraq. 560 s.
8. Eminov Z.N. Azərbaycanın inzibati rayon mər­kəzləri və onların sosial-demoqrafik inkişaf xü­susiy­yətləri. Bakı-2005ACC Cöğrafiya və Təbii Resurslar, 2019, № 2, s. 54-63
9. Əfəndiyev V.Ə, Nağıyev S.Q. Geourbanistika. Bakı-2016, BDU,272 s.
10. Əfəndiyev V.Ə. Müasir mərhələdə Azər­bay­ca­nın şəhər əhalisinin sayının dinamikası. “Coğrafiya və təbii resurslar”, № 1. 2015, səh. 74-78.
11. Göyçayski Ş.Y.Əhali coğrafiyası.Bakı, Maarif, 1979, 216 s.
12. Hacızadə Ə.M. Azərbaycanın SSR əhalisi və onun məskunlaşması. Bakı, Azərnəşr, 1965, 116 s.
13. Məmmədov R.M., Eminov Z.N., Əyyubov N.H. Əhali coğrafiyasının reallıqları: inkişaf dinamikası, məskunlaşma, resurslar və perspektivlər. Müstəqillik yollarında. Bakı-2016, Şərq-Qərb, 628 s. (s. 382-489).
14. Rəşidov Ç.M. Azərbaycanın SSR-də şəhərlərin inkişafının müasir xüsusiyyətləri. Bakı-1985, 42 s.

 

Принята к публикации: 1 марта 2021 г.

Скачать статью

 

[:en]

 

E.S.Badalov

badalov.1958@mail.ru

Abstract. The demographic development features of the medium-sized cities, including the development of increasing dynamics of population, natural growth pro­cesses of population, the dynamics of marriage and di­vorce have been analyzed in the article. The analysis of demographic processes shows that in comparison with the level of the urban population, the demographic de­velopment in the middle cities has been its specific cha­racter. Thus, the investigated cities were been observed high natural growth and birth process in 1989, 2-3 times decrement in 2000, 1.5 times increment in early 2010, while the increment process has occurred again in 2017-2018. The problems in the demographic development of the medium-sized cities of the country and the factors which affect them, especially the relation among social-economic development are experienced.

Different features in demographic development were been studied Daghlig Shirvan (80.6%) and Guba-Khach­maz (65.3%) have a higher specific share according to the urban population on country’s urban population than the others have lower indicators. The conceptual directions of demographic development of the medium-sized cities are recommended.

 

Keywords: City, demographic process, natural growth, birth, death, marriage, divorce.

 

REFERENCES

1. Azərbaycanın demoqrafik göstəriciləri. Bakı-2019, DSK, 509 s.
2. Azərbaycanın əhalisi. Bakı- 2000, 2010, 2018, 2019 DSK. 135 s
3. Azərbaycan əhalisinin siyahıyaalma materialları 1970, 1989, 1999, 2009. Bakı, DSK.
4. Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası. II cild, Avropa, Bakı-2013, 501 s.
5. Azərbaycan Respublikasının inzibati ərazi böl­güsü. Bakı-2013, 485 s.
6. Bədəlov E.S. Azərbaycanin regionlarinda şəhər məntəqələrinin demoqrafik inkişafinin əsas meyilləri /ACC Cöğrafiya və Təbii Resurslar, 2017, № 2, s. 34-39
7. Eminov Z.N. Azərbaycanın əhalisi. Bakı-2005, Çıraq. 560 s.
8. Eminov Z.N. Azərbaycanın inzibati rayon mər­kəzləri və onların sosial-demoqrafik inkişaf xü­susiy­yətləri. Bakı-2005ACC Cöğrafiya və Təbii Resurslar, 2019, № 2, s. 54-63
9. Əfəndiyev V.Ə, Nağıyev S.Q. Geourbanistika. Bakı-2016, BDU,272 s.
10. Əfəndiyev V.Ə. Müasir mərhələdə Azər­bay­ca­nın şəhər əhalisinin sayının dinamikası. “Coğrafiya və təbii resurslar”, № 1. 2015, səh. 74-78.
11. Göyçayski Ş.Y.Əhali coğrafiyası.Bakı, Maarif, 1979, 216 s.
12. Hacızadə Ə.M. Azərbaycanın SSR əhalisi və onun məskunlaşması. Bakı, Azərnəşr, 1965, 116 s.
13. Məmmədov R.M., Eminov Z.N., Əyyubov N.H. Əhali coğrafiyasının reallıqları: inkişaf dinamikası, məskunlaşma, resurslar və perspektivlər. Müstəqillik yollarında. Bakı-2016, Şərq-Qərb, 628 s. (s. 382-489).
14. Rəşidov Ç.M. Azərbaycanın SSR-də şəhərlərin inkişafının müasir xüsusiyyətləri. Bakı-1985, 42 s.

 

Publication Date: March 1, 2021

Download the article

 

[:]