[:az]TÜRYANÇAYIN SU EHTİYATINDAN SƏMƏRƏLİ İSTİFADƏNİN HƏLL VARİANTLARI[:en]PERSPECTIVES OF EFFICIENT USE OF WATER RESOURCES OF TURYANCHAY[:]

[:az] 

Ə.Ş.Məmmədov, A.Ə.Bayramov,  E.B.Cavadzadə, C.H.Hüseynov

“HIDROLOQ” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti

AZ 1102, Bakı ş., Tbilisi pr.

ahmad.m@hidroloq.az, arzuman.b@hidroloq.az

DOI: 10.59423/gnr.2023.26.69.002

X ü l a s ə

Mə­qa­lə Tür­yan­ça­yın su eh­ti­ya­tı­nın in­tiq­rəo­lun­muş is­ti­fa­dəsi ilə bağ­lı tək­lif edilmiş la­yi­hə həl­lə­ri­nə həsr olun­muş­dur. Son il­lər­də baş ve­rən iq­lim də­yiş­mə­lə­ri­nin (ha­va­nın tem­pe­ra­tu­ru­nun art­ma­sı və  ya­ğın­tı­la­rın, xü­su­sən də qar eh­ti­ya­tı­nın get­dik­cə azal­ma­sı) re­gio­nal tə­sir­lə­ri (çay­la­rın və bu­laq­la­rın qi­da re­ji­min­də də­yiş­mə­lər) özü­nü  da­ha çox iç­mə­li su təc­hi­za­tın­da və su­var­ma­da ya­ra­nan prob­lem­lə­rin art­ma­sıy­la hiss et­di­rir. Çay höv­zə­sin­də yer­lə­şən ya­şa­yış mən­tə­qə­lə­ri­nin mər­kəz­ləş­di­ril­miş su təc­hi­za­tı sis­te­mi­nin ol­ma­ma­sı və su tə­mi­na­tı­nın zə­if ol­ma­sı re­gi­on­da ki­çik sə­na­ye sa­hə­lə­ri­nin ya­ra­dıl­ma­sı üçün cid­di prob­lem­lər ya­ra­dır. Ca­yın yu­xa­rı axa­rın­da, 400-600 m müt­ləq sə­viy­yə­lər ara­sın­da yer­lə­şən 30 min hek­ta­ra qə­dər mün­bit tor­paq sa­hə­lə­ri hal-ha­zır­da  əsa­sən  dəm­yə şə­rai­tin­də əkib-be­cə­ri­lir. Əra­zi­nin tor­paq fon­du və aq­ro­iq­lim şə­rai­ti in­ten­siv bağ­çı­lı­ğın in­ki­şaf et­di­ri­mə­si üçün ge­niş im­kan­lar ya­ra­dır. La­kin su ça­tış­maz­lı­ğı bu im­kan­lar­dan ye­tə­rin­cə is­ti­fa­də­ni məh­dud­laş­dı­rır. Tür­yan ça­yı­nın axım re­ji­mi tən­zim­lən­mə­di­yi üçün onun su və hid­roe­ner­ji eh­ti­ya­tın­dan sə­mə­rə­li is­ti­fa­də olun­mur.

Açar sözlər: suvarma suyu, çay, su ehtiyatları, çoxillik su sərfi, axım həcmi, ildaxili paylanma, gətirmələr axımı

ƏDƏBİYYAT

1. Əhmədzadə Ə.C., Həşimov A.C. Ensiklopediya: Meliorasiya və su təsərrüfatı. Bakı, 2016, 632 s.
2. Həsənov M., Zamanov X., Vəliyev N. Azər-baycanın çayları, gölləri və su anbarları. Bakı, 1973, 278 s.
3. Məmmədov M.Ə. Azərbaycanın hidroqrafiyası. Bakı, 2002, 254 s.
4. Müseyibov M.A. Azərbaycanın fiziki coğrafi-yası. Bakı, 1998, 237 s.
5. Иманов Ф.А. Минимальный сток рек Кав­каза. Баку. 2000. 298 с.
6. Кашкай Р.М. Водный баланс Большого Кав­каза в пределах Азербайджанской ССР. Баку: Элм, 1973. 110 с.
7. Крицкий С.Н., Менкель М.Ф. Мето­ди­чес­кие основы построения водохозяйственных ба­лан­сов // Труды Гидропроекта. М.;Л., 1964. Вып. 12. с. 167–185.
8. Мамедов М.А. Расчеты максимальных рас­ходов воды горных рек. Л.: Гидрометеоиздат, 1989. 184 с,
9. Руководство по оценке допустимого отбора стока малых рек // Руководство по использованию, регулированию и охране водных ресурсов малых рек РСФСР. Свердловск, 1985. Вып. 9. 27 с.
10. Руководство по составлению во­дохоз­яй­ственных балансов // Материалы ЕЭК ООН. Нью-Йорк, 1974. 89 с.
11. Рустамов С.Г., Кашкай Р.М. Водные ресурсы Aзербайджанской ССР. Баку, 1989. 285 c.

Çapa qəbul olunub: 20 dekabr 2023

Məqaləni yüklə

Ə.Ş.Məmmədov, A.Ə.Bayramov,  E.B.Cavadzadə, C.H.Hüseynov – Türyançayın  su ehtiyatından səmərəli  istifadənin həll variantları. Coğrafiya və təbii resurslar, №2 (20), 2023, səh. 12-20.

 

 

 [:en]A.Sh.Mammadov, A.A.Bayramov, E.B.Javadzade, J.H.Huseynov

ahmad.m@hidroloq.az, arzuman.b@hidroloq.az

DOI: 10.59423/gnr.2023.26.69.002

Annotation. The article is dedicated to the proposed project solutions related to the integrated use of Tur­yan­chay’s water resources. The regional effects of climate changes (increasing air temperature and decreasing precipitation, especially snow supply) that have occurred in recent years (chan­ges in the nutrient regime of rivers and springs) are felt more by increasing problems in drinking water supply and irrigation. The lack of a centralized water supply system in the settlements located in the river basin and poor water supply create serious problems for the cre­ation of small industries in the region. Up to 30,000 hec­tares of fertile land located in the upper reaches of the river, between 400-600 m absolute levels, are currently cultivated mainly in boiling conditions. The soil fund and agro-climatic conditions of the area create ample opportunities for the development of intensive horticulture. However, the lack of water limits the adequate use of these opportunities. Since the flow regime of the Turyan river is not regulated, its water and hydropower resources are not used efficiently.

Keywords: irrigation water, river, water resources, perennial water consumption, flow volume, annual dis­tribution, pressure level.

References

1. Əhmədzadə Ə.C., Həşimov A.C. Ensiklopediya: Meliorasiya və su təsərrüfatı. Bakı, 2016, 632 s.
2. Həsənov M., Zamanov X., Vəliyev N. Azər-baycanın çayları, gölləri və su anbarları. Bakı, 1973, 278 s.
3. Məmmədov M.Ə. Azərbaycanın hidroqrafiyası. Bakı, 2002, 254 s.
4. Müseyibov M.A. Azərbaycanın fiziki coğrafi-yası. Bakı, 1998, 237 s.
5. Иманов Ф.А. Минимальный сток рек Кав­каза. Баку. 2000. 298 с.
6. Кашкай Р.М. Водный баланс Большого Кав­каза в пределах Азербайджанской ССР. Баку: Элм, 1973. 110 с.
7. Крицкий С.Н., Менкель М.Ф. Мето­ди­чес­кие основы построения водохозяйственных ба­лан­сов // Труды Гидропроекта. М.;Л., 1964. Вып. 12. с. 167–185.
8. Мамедов М.А. Расчеты максимальных рас­ходов воды горных рек. Л.: Гидрометеоиздат, 1989. 184 с,
9. Руководство по оценке допустимого отбора стока малых рек // Руководство по использованию, регулированию и охране водных ресурсов малых рек РСФСР. Свердловск, 1985. Вып. 9. 27 с.
10. Руководство по составлению во­дохоз­яй­ственных балансов // Материалы ЕЭК ООН. Нью-Йорк, 1974. 89 с.
11. Рустамов С.Г., Кашкай Р.М. Водные ресурсы Aзербайджанской ССР. Баку, 1989. 285 c.

Accepted for publication: December 20, 2023

Download article

A.Sh.Mammadov, A.A.Bayramov, E.B.Javadzade, J.H.Huseynov – Türyançayın  su ehtiyatından səmərəli  istifadənin həll variantları. Geography and Natural Resources, №2 (20), 2023, pp. 12-20.

 

 

 [:]