[:az]LANDŞAFTLARIN EKOLOJİ POTENSİALININ QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ (LƏNGƏBİZ SİLSİLƏSİ VƏ ƏTRAF ƏRAZİLƏR TİMSALINDA)[:ru]OЦЕНКА ЭКОЛОГИЧЕСКОГО ПОТЕНЦИАЛА ЛАНДШАФТОВ (НА ПРИМЕРЕ ЛЕНГЕБИЗСКОГО ХРЕБТА И ОКРУЖАЮЩЕЙ ТЕРРИТОРИИ)[:en]ESTIMATION OF ECOLOGICAL POTENTIAL (ON THE EXAMPLE OF LANGABIS RIDGE AND SURROUNDING TERRITORY)[:]

[:az]H.A.Xəlilov, G.Ə.İmanova

AMEA akad. H.Ə.Əliyev ad. Coğrafiya İnstitutu

AZ 1143, Bakı, H.Cavid pr., 115

gulsareimanova@mail.ru

X ü l a s ə

Ləngəbiz silsiləsi və ətraf ərazilərin landşaft komplekslərinin ekoloji po­tensialının qiymətləndirilməsi məqsədilə aparılmış  tədqiqatların nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, burada geokomplekslərlə insanların təsərrüfat və həyat fəaliyyəti arasındakı münasibət və onların qarşılıqlı təsiri xeyli mürəkkəb­liyi ilə səciyyələnir. Landşaftların hər hansı bir komponentinə göstə­rilən antro­po­gen təsir nəticəsində onun strukturu və funksional fəaliyyəti də­yişikliyə məruz qalır. Bununla yanaşı landşaftda baş verən dəyişikliklər öz növbəsində cə­miy­yətin fəaliyyətinin xarakterinə, insanların həyat tərzinə və psixoloji durumuna müəyyən təsir göstərir. Bu baxımdan ətraf mühitin müha­fizəsi və təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadənin tərkib hissəsi kimi landşaft komplekslərinin ekoloji-coğrafi tədqiqi mühüm elmi  və praktiki əhəmiyyət kəsb edir. Apa­rıl­mış tədqiqatlar nəticəsində, ilk dəfə olaraq, ərazidəki texno­gen  (yaşayış mən­təqələri, kommunikasiya sistemləri və s.)  və aqrolandşaftlar (əkin, örüş və biçənək və s.) sahələrinin təshih əmsallarının tətbiqi əsasında landşaft kom­plekslərinin 100 ballıq şkala üzrə ekoloji potensialı qiymətlən­dirilmişdir.

Açar sözlər:

Landşaft, ekoloji potensial, təshih əmsalı, qiymət meyarları, deqradasiya.

 

ƏDƏBİYYAT

  1. Budaqov B.Ə. Relyef. Azərbaycan Milli En­siklopediyası “Azərbaycan” cildi: Bakı, 2007, s.14-25.
  2. Budaqov B.Ə. Fiziki-coğrafi rayonlaş­dırma. Yenə orada, 2007, s.48-55.
  3. Daşdıyev R.H. Landşaftın ekologiyası. Ba­kı: MBM, 2010, 140 s.
  4. İsmayılov M.C. Azərbaycanda iri relyef for­ma­la­rının keçid sahələri landşaftlarının ekoloji xüsu­siy­yət­ləri// Azərbaycan Coğrafiya Cəmiyyətinin əsərləri, XI cild, 2007, s.30-36.
  5. İsmayılova A.A. Cənub-Şərqi Qafqazın cə­nub ya­macının müasir landşaftlarının rekreasiya po­ten­sialının qiymətləndirilməsi // BDU Xəbərləri, №4. Ba­kı, 2009, 161-166.
  6. Qəribov Y.Ə. Azərbaycan Respublikasının mü­asir landşaftlarının antropogen transformasiyası. Ba­kı: Mars Print, 2011, 300 s.
  7. Məmmədov Q.Ş. Azərbaycan torpaqlarının eko­loji qiymətləndirilməsi. Bakı: Elm, 1998, 282 s.
  8. Məmmədov R.M. Landşaftların opti­mallaş­dırıl­ması:mahiyyəti və tətbiq sahələri// Azərbaycan land­şaft­larının optimallaşdırılması, səmərəli təşkili və davamlı inkişafın müasir problemləri. Azərbaycan Coğ­rafiya Cə­miyyətinin əsərləri, XVI cild, 2011, s.8-11.
  9. Məmmədov R.M., Landşaft planlaşdırılması; ma­hiyyəti və tətbiqi.Bakı, 2016, 292 səh.
  10. Будагов Б.А. Основные географические проб­лемы экологически сбалансированного развития Азербайджанской Республики// Известия Бакин­ско­го университета. №1, 1999, с.164-183.
  11. Kулиева Е.Н. Экологическая оценка техно­генно-нарушенных почв Абше­ро­на. Автореф. дис… канд. биол. Наук. Баку, 2006, 20 с.
  12. Исаченко А.Г. Оптимизация природной сре­ды. Москва: Мысль, 1980, 264 с.
  13. Исаченко А.Г. Экологический потенциал ландшафта // Изв. ВГО, т. 123, вып. 4. 1991,С. 305-316.

 

Çapa qəbul olunub: 15 dekabr 2021

Məqaləni yüklə

 [:ru]Г.A.Халилов, Г.A.Иманова

Аннотация. Экологический потенциал ланд­шафтов Ленгебизского хребта и окружающей тер­ри­тории оценен на основе коэффициентов поп­рав­ки техногенных площадей (населенные пункты, коммуникации и т.д.), посевов,  многолетних расте­ний, пастбищ и сенокосов. Существующие в реги­о­нах взаимоотношения между природными терри­то­риальными комплексами, хозяйственной и бы­то­вой деятельностью населения характеризуются боль­шой сложностью, причем не всегда они положи­тель­ны. Так, например, влияние какого-нибудь антропо­генного фактора на какой – либо компонент ланд­шафта может привести к изменению всей его струк­туры и функциональной деятельности его. Помимо того, ландшафт в свою очередь оказывает большое влияние на характер деятельности общества, на ус­ловия жизни и психологию населения.  Поэтому  охрана  природы, рациональное использование при­родных ресурсов, защита и сохранение ланд­шафт­ного комплекса, восстановление деградированных комплексов ландшафтов в их прежних границах приобретают важное значение.

Ключевые слова: ландшафт, экологический по­тенциал, оценочные критерии, поправочный коэф­фицент, деградация

 

ЛИТЕРАТУРА 

  1. Budaqov B.Ə. Relyef. Azərbaycan Milli En­siklopediyası “Azərbaycan” cildi: Bakı, 2007, s.14-25.
  2. Budaqov B.Ə. Fiziki-coğrafi rayonlaş­dırma. Yenə orada, 2007, s.48-55.
  3. Daşdıyev R.H. Landşaftın ekologiyası. Ba­kı: MBM, 2010, 140 s.
  4. İsmayılov M.C. Azərbaycanda iri relyef for­ma­la­rının keçid sahələri landşaftlarının ekoloji xüsu­siy­yət­ləri// Azərbaycan Coğrafiya Cəmiyyətinin əsərləri, XI cild, 2007, s.30-36.
  5. İsmayılova A.A. Cənub-Şərqi Qafqazın cə­nub ya­macının müasir landşaftlarının rekreasiya po­ten­sialının qiymətləndirilməsi // BDU Xəbərləri, №4. Ba­kı, 2009, 161-166.
  6. Qəribov Y.Ə. Azərbaycan Respublikasının mü­asir landşaftlarının antropogen transformasiyası. Ba­kı: Mars Print, 2011, 300 s.
  7. Məmmədov Q.Ş. Azərbaycan torpaqlarının eko­loji qiymətləndirilməsi. Bakı: Elm, 1998, 282 s.
  8. Məmmədov R.M. Landşaftların opti­mallaş­dırıl­ması:mahiyyəti və tətbiq sahələri// Azərbaycan land­şaft­larının optimallaşdırılması, səmərəli təşkili və davamlı inkişafın müasir problemləri. Azərbaycan Coğ­rafiya Cə­miyyətinin əsərləri, XVI cild, 2011, s.8-11.
  9. Məmmədov R.M., Landşaft planlaşdırılması; ma­hiyyəti və tətbiqi.Bakı, 2016, 292 səh.
  10. Будагов Б.А. Основные географические проб­лемы экологически сбалансированного развития Азербайджанской Республики// Известия Бакин­ско­го университета. №1, 1999, с.164-183.
  11. Kулиева Е.Н. Экологическая оценка техно­генно-нарушенных почв Абше­ро­на. Автореф. дис… канд. биол. Наук. Баку, 2006, 20 с.
  12. Исаченко А.Г. Оптимизация природной сре­ды. Москва: Мысль, 1980, 264 с.
  13. Исаченко А.Г. Экологический потенциал ландшафта // Изв. ВГО, т. 123, вып. 4. 1991,С. 305-316.

 

Принята к публикации: 15 декабря 2021 г.

Скачать статью

 [:en]H.A. Khalilov, G.A.Imanova

Abstract. The landscape ecological potential of the Langabis Ridge and the surrounding territory is based on the correction of the coefficients of technogenic zo­nes (settlements, communications, etc.), crops, inclu­ding perennial plants, pastures, and hayfields. The relati­onships existing in different regions between natural ter­ritorial complexes and the economy and life of the po­pulation are very complex, and they are not always po­sitive. For example, the influence of some anthro­po­ge­nic factor on any component of the landscape can lead to a change in its entire structure and its functional ac­ti­vity. Along with this, the landscape, in turn, has a great influence on the nature of the activities of society, on the customs and psychology of the population. Therefore, nature conservation is of great importance, rational use of natural resources, protection and preservation of land­scape cover, restoration of degraded landscape com­ple­xes in their previous borders.

 

Keywords: landscape, ecological potential, cor­rec­tion factor, price criteria, degradation

 

REFERENCES

  1. Budaqov B.Ə. Relyef. Azərbaycan Milli En­siklopediyası “Azərbaycan” cildi: Bakı, 2007, s.14-25.
  2. Budaqov B.Ə. Fiziki-coğrafi rayonlaş­dırma. Yenə orada, 2007, s.48-55.
  3. Daşdıyev R.H. Landşaftın ekologiyası. Ba­kı: MBM, 2010, 140 s.
  4. İsmayılov M.C. Azərbaycanda iri relyef for­ma­la­rının keçid sahələri landşaftlarının ekoloji xüsu­siy­yət­ləri// Azərbaycan Coğrafiya Cəmiyyətinin əsərləri, XI cild, 2007, s.30-36.
  5. İsmayılova A.A. Cənub-Şərqi Qafqazın cə­nub ya­macının müasir landşaftlarının rekreasiya po­ten­sialının qiymətləndirilməsi // BDU Xəbərləri, №4. Ba­kı, 2009, 161-166.
  6. Qəribov Y.Ə. Azərbaycan Respublikasının mü­asir landşaftlarının antropogen transformasiyası. Ba­kı: Mars Print, 2011, 300 s.
  7. Məmmədov Q.Ş. Azərbaycan torpaqlarının eko­loji qiymətləndirilməsi. Bakı: Elm, 1998, 282 s.
  8. Məmmədov R.M. Landşaftların opti­mallaş­dırıl­ması:mahiyyəti və tətbiq sahələri// Azərbaycan land­şaft­larının optimallaşdırılması, səmərəli təşkili və davamlı inkişafın müasir problemləri. Azərbaycan Coğ­rafiya Cə­miyyətinin əsərləri, XVI cild, 2011, s.8-11.
  9. Məmmədov R.M., Landşaft planlaşdırılması; ma­hiyyəti və tətbiqi.Bakı, 2016, 292 səh.
  10. Будагов Б.А. Основные географические проб­лемы экологически сбалансированного развития Азербайджанской Республики// Известия Бакин­ско­го университета. №1, 1999, с.164-183.
  11. Kулиева Е.Н. Экологическая оценка техно­генно-нарушенных почв Абше­ро­на. Автореф. дис… канд. биол. Наук. Баку, 2006, 20 с.
  12. Исаченко А.Г. Оптимизация природной сре­ды. Москва: Мысль, 1980, 264 с.
  13. Исаченко А.Г. Экологический потенциал ландшафта // Изв. ВГО, т. 123, вып. 4. 1991,С. 305-316.

 

Publication Date: December 15, 2021

Download the article

 [:]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *