[:az]XƏZƏRİN  AZƏRBAYCAN  AKVATORİYASINDA  NEFT-QAZ ÇIXARMA  SAHƏLƏRİ,  ONLARIN  EKOLOJİ  PROBLEMLƏRİ  VƏ DƏNİZ  EKOSİSTEMİNƏ  TƏSİRİ[:ru]РАЙОНЫ ДОБЫЧИ НЕФТИ И ГАЗА В АЗЕРБАЙДЖАНСКОМ СЕКТОРЕ КАСПИЙСКОГО МОРЯ, ИХ ЭКОЛОГИЧЕСКИЕ ПРОБЛЕМЫ И ВЛИЯНИЕ НА МОРСКУЮ ЭКОСИСТЕМУ[:en]OIL-GAS EXTRACTION AREAS OF THE CASPIAN SEA, IN THE AQUATORIUM OF THE AZERBAIJAN, THEIR ECOLOGICAL PROBLEMS AND INFLUENCE TO THE MARINE ECOSYSTEM[:]

[:az]S.Ş.Gözəlova

Azərbaycan Dövlət Dəniz Akademiyası

Bakı şəhəri, Zərifə Əliyeva 18

samira.gozalova@acsc.az

 

 X ü l a s ə

Məqalədə Xəzər dənizinin bir çox akvatoriyalarında müəllif tərəfindən apa­rı­lan tədqiqatlardan  suların keyfiyyətinin kəskin pisləşdiyi aşkar edilmişdir. O, bu suları çirkləndirilmiş sinfindən çirkli sinfinə keçməsi səbəblərini ara­ş­dır­mış və neft – qaz yataqlarının mənimsənilməsi prosesi zamanı tullantıların ida­­­rə edilməsi məsələsinə ekoloji cəhətdən, təhlükəsizlik nöqteyi nəzərdən ya­naş­manın zəruliliyini göstərmişdir.

Müəllif həm də neft-qaz çıxarma sahələrində ekoloji vəziyyətin qeyri-qə­naət­bəx­şliyi, neft-qaz hasilatı işlərini həyata keçirən müəssisələrdə formalaşan tul­lantılar idarə edilmədiyindən çirkab sular dolayısı ilə (Hövsan və 32 saylı ka­nal­larla) Xəzər dənizinə axıdılması, neftli şlamların istehsalat sahələrində üst-üs­tə yığılaraq qalmaları, istehsalat sularının kortəbii halda əraziyə axıdılması mə­sələsini də araşdırmışdır.

Müəllif neft-qaz çıxarmanın dəniz ekosisteminə təsirinin araşdırılmasına xü­su­si diqqət ayırmışdır. Belə ki, hazırda fəaliyyətdə olan platformalardan də­ni­zə axıdılan çirkab suların analizlərini  aparmış və geniş təhlil edərək  belə qə­na­ətə gəlinmişdir ki, bu kimi işlərin davam etməsi gələcəkdə də dəniz eko­sis­te­minə mənfi təsiri gücləndirəcəkdir.

Açar sözlər: Dəniz, ekosistem, ekoloji vəziyyət, neft-qaz yataqları, çirkab sular

 

ƏDƏBİYYAT

1.Gözəlova S.Ş. Neftin dənizdə hərəkətinin ekoloji nə­ti­cə­ləri // Azərbaycan Respublikası “Təhsil” Cə­miy­yə­ti Elmi-Texniki İnformasiya Bülletenı, 2004, 1-3, s. 61-64

2. İs­mayılov Ç.N. Xəzər dənizinin təbii sərvətləri. Bakı, “Nur­lan”, 2007, 192 səh
3. Məmmədov R.M., Muradov B., Tatarayev T.M. «Xə­zər dənizində neft istehsalının ekoloji problemləri. Azər­baycan XXI əsrin astanasında I – III cild» Bakı –1999
4. Nə­bibəyli Z. Ekologiya və fövqəladə hallar. Bakı, 2012, 380 s.
5. Мамедов Р.М., Гидрометеорологическая из­мен­чи­вость и экогеографические проблемы Кас­пий­ско­го моря. Баку. “Элм”, 2007, 436с
6. Мехтиев А.Ш., Гюль А.К., Омарова Г.Дж. Ис­сле­до­вание загрязнения северной части Азер­бай­джан­ского побережья Каспия (по данным кон­такт­ных и аэрокосмических измерений). Баку, 2009. 154 стр.

Məqaləni yüklə[:ru]С.Ш.Гёзалова

Резюме. В статье указаны  причины резкого ухудшения ка­чества воды во многих водных акваториях Кас­пий­ского моря, причины их перехода из заг­ряз­не­н­ного в  класс грязных (сточных)  вод, а также ука­за­на необходимость экологического и безопасного под­хода в обращении  с отходами в процессе раз­вед­ки нефти и газа.

В статье также отмечается, что не­удов­лет­во­ри­тель­ная экологическая ситуация в районах добычи неф­ти и газа обусловлена неуправлением отходами от нефтедобывающих предприятий, сточными во­да­ми (Гавсан и каналы №32), стекающиеся в Кас­пий­ское море, накоплениями нефтешлама в про­из­вод­ствен­ных зонах, спонтанного сброса про­мыш­лен­ных­ вод.

В статье особое внимание уде­ле­но ­  ис­сле­дова­нию вли­яния добычи нефти и газа на морскую эко­сис­тему. Таким образом,  был проведен анализ сточ­ных вод, сбрасываемых в море с действующих плат­форм, и полный анализ показал, что про­дол­же­ние та­кого рода деятельности будет и в дальнейшем ока­зы­вать негативное воздействие на морскую эко­сис­тему.

 

ЛИТЕРАТУРА

1.Gözəlova S.Ş. Neftin dənizdə hərəkətinin ekoloji nə­ti­cə­ləri // Azərbaycan Respublikası “Təhsil” Cə­miy­yə­ti Elmi-Texniki İnformasiya Bülletenı, 2004, 1-3, s. 61-64

2. İs­mayılov Ç.N. Xəzər dənizinin təbii sərvətləri. Bakı, “Nur­lan”, 2007, 192 səh
3. Məmmədov R.M., Muradov B., Tatarayev T.M. «Xə­zər dənizində neft istehsalının ekoloji problemləri. Azər­baycan XXI əsrin astanasında I – III cild» Bakı –1999
4. Nə­bibəyli Z. Ekologiya və fövqəladə hallar. Bakı, 2012, 380 s.
5. Мамедов Р.М., Гидрометеорологическая из­мен­чи­вость и экогеографические проблемы Кас­пий­ско­го моря. Баку. “Элм”, 2007, 436с
6. Мехтиев А.Ш., Гюль А.К., Омарова Г.Дж. Ис­сле­до­вание загрязнения северной части Азер­бай­джан­ского побережья Каспия (по данным кон­такт­ных и аэрокосмических измерений). Баку, 2009. 154 стр.

Скачать статью[:en]S.Sh.Gozalova

Abstract. The  information about the geographical position of the exploited fields, their dimensions, productivity of the structural layers, as well as the development of the oil and gas industry in the international economic rela­ti­ons system, which is becoming one of the decisive direc­tions of the independent Azerbaijan’s state policy and the reaching of oil and the gas industry has a high level of development in the 21st century are also was taken in­to consideration in this article.

The article outlines the reasons for the sharp dete­rioration of the quality of water in many  water areas of the Caspian Sea and the reasons for their transition from contaminated to polluted class and the necessity of ecologically and safety approach to waste management during the oil and gas exploration process.

In this article also unsatisfied environmental si­tuation in the oil and gas production areas,  discharging of wastes from  oil-extraction operations to the Caspian Sea (Hovsan and Channel 32), accumulation of oil slud­ge in production areas, spontaneous discharge  of industrial waters into the water area were taken into consideration.

 

REFERENCES

1.Gözəlova S.Ş. Neftin dənizdə hərəkətinin ekoloji nə­ti­cə­ləri // Azərbaycan Respublikası “Təhsil” Cə­miy­yə­ti Elmi-Texniki İnformasiya Bülletenı, 2004, 1-3, s. 61-64

2. İs­mayılov Ç.N. Xəzər dənizinin təbii sərvətləri. Bakı, “Nur­lan”, 2007, 192 səh
3. Məmmədov R.M., Muradov B., Tatarayev T.M. «Xə­zər dənizində neft istehsalının ekoloji problemləri. Azər­baycan XXI əsrin astanasında I – III cild» Bakı –1999
4. Nə­bibəyli Z. Ekologiya və fövqəladə hallar. Bakı, 2012, 380 s.
5. Мамедов Р.М., Гидрометеорологическая из­мен­чи­вость и экогеографические проблемы Кас­пий­ско­го моря. Баку. “Элм”, 2007, 436с
6. Мехтиев А.Ш., Гюль А.К., Омарова Г.Дж. Ис­сле­до­вание загрязнения северной части Азер­бай­джан­ского побережья Каспия (по данным кон­такт­ных и аэрокосмических измерений). Баку, 2009. 154 стр.

Download the article

[:]