[:az]NAR BİTKİSİNİN ÇÜRÜMƏ MƏNŞƏLİ XƏSTƏLİKLƏRİ VƏ ONLARA QARŞI MÜBARİZƏ ÜSULLARI[:ru]ГНИЛЫЕ БОЛЕЗНИ ГРАНАТА И МЕРЫ БОРЬБЫ С НИМИ[:en]ROTTEN POMEGRANATE DISEASES AND METHODS OF COMBATİNG THEM [:]

[:az]

F.A.Quliyev¹, L.A.Hüseynova²

¹AMEA Lənkəran Regional Elmi Mərkəzi

²Bitki Mühafizə və Texniki Bitkilər Elmi-Tədqiqat İnstitutu

prof.fquliyev@mail.ru   fitopatoloq.lale@mail.ru

X ü l a s ə

Nar-Punica L. cinsi olub, narkimilər və ya narçiçəklilər fəsiləsinə (Punica­ceae Horan.) mənsubdur. Nar (Punica L.) qışda yarpaqlarını tökən quru sub­tropik iqlim bitkisi olub, çoxsaylı xəstəlik və zərərvericilərin zərərli təsirinə məruz qalır. Nar bitkisində ən çox mikozlara (göbələk mənşəli xəstəliklərə) təsadüf olunur. Nar bitkisinə zərər verən mikozlar içərisində çürümə mənşəli xəstəliklər üstünlük təşkil edir. Məqalədə Gəncə-Qazax iqtisadi-coğrafi rayo­nunun nar plantasiyalarında geniş yayılmış və hər il meydana çıxaraq, nar­çı­lığa iqtisadi cəhətdən böyük ziyan vuran, nar bitkisinin məhsuldarlığını kəskin şəkildə aşa­ğı salan zitioz meyvə çürüməsi (Zythia versoniana Sacc.) xəs­tə­li­yindən bəhs edilir və ona qarşı kompleks mübarizə üsulları göstərilir. Zitioz meyvə çürü­məsi xəstliyi nar bitkisinin ən təhlükəli xəstəliyi olub, birbaşa ge­nerativ repro­duktiv orqana, yəni əmtəəlik məhsula ziyan verir. Təkcə onu de­mək kifayətdir ki, 2019-cu tədqiqat ilində Gəncə-Qazax iqtisadi-coğrafi rayo­nu üzrə bu xəstəliyin ya­yılması 24,5%, intensivliyi isə 7,4% olmuşdur.

Açar sözlər: nar, subtropik meyvə bitkiləri, çürümə, narın çürümə mənşəli xəstəlikləri, zitioz meyvə çürüməsi, mübarizə üsulları

ƏDƏBİYYAT

1. Bayramova D.B., Qasımov G.R., Heydərli R.R. Nar dəyərli subtropik meyvə bitkisidir. Bakı: “Elm və Təhsil”, 2004, 21 s.
2. Hüseynova L.A. Nar bitkisinin əsas xəstəlikləri və onlarla mübarizə tədbirləri/AMEA-nın Gəncə böl­mə­sinin Xəbərlər məcmuəsi №3, 2018, s-118-122.
3. Qurbanov İ.S., Əliyev V.M., Sadıqova N.M., Xankişiyeva E.M., Süleymanova S.C. Nar. Bakı: “Elm və Təhsil”, 2019, 17 s.
4. Məmmədov C.Ş., Hacıyev T.Y., Əliyev F.Q., Əliyev M.M., Hacıyev Z.V. Narın becərilməsi. Bakı:”Elm və Təhsil”, 2009, 28 s.
5. Kahramanoğlu İ., Usanmaz S. Nar yetiştiriciliği. Kibrıs, 2005, 50 s.
6. Metin A., Şahin A., Canıhoş E., Öztürk N. Nar yetiştiriciliği. Ankara, 2012, 33 s.
7. Özgüven A., Yılmaz C., Yılmaz M., İmrak B., Dikkaya Y. Nar yetiştiriciliği. Kıbrıs, 2015, 29 s.
8. Асадов К.С., Асадов А.К. Дикорастущие плодовые растения Азербайджана. Баку, 2001, 256 с.
9. Карашарлы А.С. Гранат и его использование. Баку:”АзерГосИздат”, 1979, 119 с.
10. Кульков О.П. Культура граната в Узбекистане. Ташкент:”Фон”, 1983, 192 с.
11. Калюжный Ю.В. Болезни субтропических и тропических плодовых культур и борьба с ними. Киев: Украинская Сельскохозяйственная Академия, 1987, 29 с.

 

Çapa qəbul olunub: 30 avqust 2020

Məqaləni yüklə

 

[:ru]

Ф.А.Гулиев, Л.А.Гусейнова

Аннотация.

Гранат относится к роду Punica L., к семейству гранатовых (Punicaceae Horan.). Гранат относится к сухим и листопадным субтропическим культурам. Гранатовые кусты часто поражаются многочисленными вредителями и болезнями. Из бо­лезней самой распространенной являются микозы (грибковые болезни). Среди микозов превосходят гнильные болезни. В статье приводятся данные по исследованиям в Гянджа-Казахской экономико-гео­графической районе Азербайджана. Установлено что, на гранатовой плантации ши­роко распрос­тране­ны зитиозная плодовая гниль (Zythia versoniana Sacc.) которая наносит значитель­ный ущерб, на про­дуктивность плантации и еже­год­но влияющие на урожайность и снижает эконо­ми­ческую эффектив­ность гранатаводства в респуб­ли­ке. Зитиозная пло­довая гниль самая распрос­тране­нная болезнь гра­на­та в регионе. Указанная болезнь прямо действует на репродуктивные органы рас­те­ния и отрицательно влияет на товарный вид плодов и снижает его ка­чес­тва. Достаточно очевидно, толь­ко 2019 году в Гянд­жа-Казахской экономико-гео­графической районе распрос­тра­нение этой болезни охватило 24,5%, с ин­тенсив­ностью 7,4%.

 

Ключевые слова: гранат, субтропические пло­довые культуры, гниение, гнилые болезни граната, зитиозная плодовая гниль, меры борьбы

 

ƏDƏBİYYAT

1. Bayramova D.B., Qasımov G.R., Heydərli R.R. Nar dəyərli subtropik meyvə bitkisidir. Bakı: “Elm və Təhsil”, 2004, 21 s.
2. Hüseynova L.A. Nar bitkisinin əsas xəstəlikləri və onlarla mübarizə tədbirləri/AMEA-nın Gəncə böl­mə­sinin Xəbərlər məcmuəsi №3, 2018, s-118-122.
3. Qurbanov İ.S., Əliyev V.M., Sadıqova N.M., Xankişiyeva E.M., Süleymanova S.C. Nar. Bakı: “Elm və Təhsil”, 2019, 17 s.
4. Məmmədov C.Ş., Hacıyev T.Y., Əliyev F.Q., Əliyev M.M., Hacıyev Z.V. Narın becərilməsi. Bakı:”Elm və Təhsil”, 2009, 28 s.
5. Kahramanoğlu İ., Usanmaz S. Nar yetiştiriciliği. Kibrıs, 2005, 50 s.
6. Metin A., Şahin A., Canıhoş E., Öztürk N. Nar yetiştiriciliği. Ankara, 2012, 33 s.
7. Özgüven A., Yılmaz C., Yılmaz M., İmrak B., Dikkaya Y. Nar yetiştiriciliği. Kıbrıs, 2015, 29 s.
8. Асадов К.С., Асадов А.К. Дикорастущие плодовые растения Азербайджана. Баку, 2001, 256 с.
9. Карашарлы А.С. Гранат и его использование. Баку:”АзерГосИздат”, 1979, 119 с.
10. Кульков О.П. Культура граната в Узбекистане. Ташкент:”Фон”, 1983, 192 с.
11. Калюжный Ю.В. Болезни субтропических и тропических плодовых культур и борьба с ними. Киев: Украинская Сельскохозяйственная Академия, 1987, 29 с.

 

Принята к публикации: 30 августа 2020

Скачать статью

 

[:en]

F.A.Guliyev, L.A.Huseinova

Abstract. Pomegranate belongs to genus Punica L., to the pomegranate family (Punicaceae Horan.). Po­me­granate belongs to dry and deciduous subtropical crops. Pomegranate bushes are often affected by many pests and diseases. Of the diseases, the most common are mycoses (fungal diseases). Among mycoses, rotten di­seases are superior. The article provides data on research in the Ganja-Kazakh economic-geographical region of Azerbaijan. It was found that zithiosis fruit rot (Zythia versoniana Sacc.) is widespread on the pomegranate plantation, which causes significant damage to the pro­ductivity of the plantation and annually affects the yield and reduces economic efficiency of pomegranate gro­wing in the republic. Zithiosis fruit rot is the most com­mon pomegranate disease in the region. The specified disease directly affects the reproductive organs of the plant and negatively affects the presentation of the fruit and reduces its quality. It is quite obvious that only in 2019 in the Ganja-Kazakh economic-geographical re­gion, the spread of this di­se­ase covered 24,5%, with an intensity of 7,4%.

 

Keywords: pomegranate, subtropical fruit crops, rotting, rotten pomegranate diseases, zytial fruit rot, control measures

 

REFERENCES

1. Bayramova D.B., Qasımov G.R., Heydərli R.R. Nar dəyərli subtropik meyvə bitkisidir. Bakı: “Elm və Təhsil”, 2004, 21 s.
2. Hüseynova L.A. Nar bitkisinin əsas xəstəlikləri və onlarla mübarizə tədbirləri/AMEA-nın Gəncə böl­mə­sinin Xəbərlər məcmuəsi №3, 2018, s-118-122.
3. Qurbanov İ.S., Əliyev V.M., Sadıqova N.M., Xankişiyeva E.M., Süleymanova S.C. Nar. Bakı: “Elm və Təhsil”, 2019, 17 s.
4. Məmmədov C.Ş., Hacıyev T.Y., Əliyev F.Q., Əliyev M.M., Hacıyev Z.V. Narın becərilməsi. Bakı:”Elm və Təhsil”, 2009, 28 s.
5. Kahramanoğlu İ., Usanmaz S. Nar yetiştiriciliği. Kibrıs, 2005, 50 s.
6. Metin A., Şahin A., Canıhoş E., Öztürk N. Nar yetiştiriciliği. Ankara, 2012, 33 s.
7. Özgüven A., Yılmaz C., Yılmaz M., İmrak B., Dikkaya Y. Nar yetiştiriciliği. Kıbrıs, 2015, 29 s.
8. Асадов К.С., Асадов А.К. Дикорастущие плодовые растения Азербайджана. Баку, 2001, 256 с.
9. Карашарлы А.С. Гранат и его использование. Баку:”АзерГосИздат”, 1979, 119 с.
10. Кульков О.П. Культура граната в Узбекистане. Ташкент:”Фон”, 1983, 192 с.
11. Калюжный Ю.В. Болезни субтропических и тропических плодовых культур и борьба с ними. Киев: Украинская Сельскохозяйственная Академия, 1987, 29 с.

 

Publication Date: August 30, 2020

Download the article

 

[:]