[:az]BÖYÜK QAFQAZIN ŞİMAL-ŞƏRQ YAMACI GEOKOMPLEKSLƏRİNDƏ TORPAQDAN İSTİFADƏ VƏ EKOLOJİ DAYANIQLIĞIN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ (QUDYALÇAY-SAMURÇAY ARASI ƏRAZİNİN TİMSALINDA)[:ru]ОЦЕНКА ЗЕМЛЕПОЛЬЗОВАНИЯ И ЭКОЛОГИЧЕСКОЙ УСТОЙЧИВОСТИ В ГЕОКОМПЛЕКСАХ СЕВЕРО-ВОСТОЧНОГО СКЛОНА БОЛЬШОГО КАВКАЗА (на примере территории между реками Гудиалчай–Самурчай)[:en]ASSESSMENT OF LAND USE AND ECOLOGICAL SUSTAINABILITY IN THE NORTH-EAST SLOPE GEO-COMPLEXES OF THE GREAT CAUCASUS (on the example of the territory between the Gudyalchay-Samurchay rivers)[:]

[:az]M.R.Quliyev

AMEA akad. H.Ə.Əliyev adına Coğrafiya İnstitutu
AZ 1143, Bakı, H. Cavid pr. 115
mirmahmud.guliyev008@gmail.com

 

Xülasə
Geokomplekslər əsrlər boyu təbii və antropogen faktorlarla bağlı proseslərlə formalaşmış, regional olaraq bir-birindən fərqlənən landşaft komplekslərində öz əksini tapmışdır. Məqalədə Böyük Qafqazın şimal-şərq yamacı geokom-plekslərində (Qudyalçay-Samurçay arası ərazilər) səmərəliliyin artırılması məqsədi ilə torpaqdan istifadənin ekoloji müxtəlifliyi və dayanıqlığı tədqiq edilir. Tədqiqatda ekoloji dayanıqlığın qiymətləndirilməsi zamanı tədqiqat əra-zisinin ekoloji cəhətdən orta sabit qrupa aid olması əsaslandırılmışdır. Ərazidə torpaqdan istifadə zamanı antropogen təsirlərin dərəcəsini müəyyən-ləşdirmək üçün qruplaşdırma və qiymətləndirilmə aparılmışdır. Qiymətləndirməyə əsasən tədqiqat ərazisi geokomplekslərinin antropogen təsirlərə orta dərəcədə məruz qalması təyin edilmişdir. Aqrolandşaftların qeyri-səmərəli təşkili bitkilərin becərilməsini ləngidən və istehsal xərclərinin həcmini artıran əsas səbəblərdir. Torpaq idarəçiliyi və məhsul istehsalı prosesində yaranan süni əngəllər, nəticədə məhsulların maya dəyərinin yüksəlməsinə səbəb olur.

Açar sözlər: aqroekoloji, ekoloji dayanıqlıq əmsalı, antropogen yüklənmə, ekoton, ekoloji müxtəliflik indeksi, meşə örtüyü

 

ƏDƏBİYYAT
1. Azərbaycanın kənd təsərrüfatı. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı, 2021.
2. Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası. II cild, Avropa, Bakı, 2013, 501 s.
3. Quliyev R.M. Daşınmaz əmlakın kadastrı (ali təhsil müəssisələrinin tələbələri üçün dərslik və dərs vəsaitləri). Bakı, Qanun nəşriyyatı, 2021, 336 səh.
4. Rıbarski İ., Qaysse E. Təsərrüfat yerlərinin tərkibinin ərazinin ekoloji dayanıqlığına təsiri. (külliyyat: Spesifik şəraitlərdə yerquruluşu işləri. Tatranska Lomnisa, 1988. s.19–26 (slovak dilində).
5. Brundtland G. (Ed.), 1987. Our common future: The World Commission on Environment and Development. Oxford University Press, Oxford.
6. CEC (Commission of the European Communities), 2001. A Sustainable Europe for a Better World: A European Union Strategy for Sustainable Development. (Commission proposal to the Gothenburg European Council). COM, p. 264.
7. Peterseil J., Wrbka T., Plutzar C., Schmitzberger I., Kiss A., Szerencsits E., Reiter K., Schneider W., Suppan F., Beissmann H., 2004. Evaluating the ecological sustainability of Austrian agricultural landscapes: the SINUS approach. Land Use Policy 21, p. 307–320.

 

Çapa qəbul olunub: 20 may 2022

Məqaləni yüklə

 [:ru]М.Р.Кулиев

Аннотация.

Геокомплексы формировались на протяжении столетий в результате процессов, связанных с природными и антропогенными фак-торами, и находят свое отражение в различных ландшафтных комплексах. В статье рассматрива-ется экологическое разнообразие и устойчивость землепользования с целью повышения эффектив-ности геокомплексов северо-восточного склона Большого Кавказа (междуречье Гудиалчай-Са-мурчай). При оценке экологической устойчивости исследования выявлено, что исследуемая терри-тория относится к группе экологически устойчивых. Группи-ровка и оценка геокомплексов были про-ведены для определения степени антропогенного воздействия на территории. По результатам оценки установлено, что исследуемая территория подвер-жена умеренному антропогенному воздействию. Неэффективная организация агроландшафтов яв-ляется одной из основных причин задержки воз-делывания сельскохозяйственных культур и уве-личения себестоимости продукции. Искусственные препятствия в процессе землеустройства и произ-водства, как следствие, удорожают себестоимость производства.

Ключевые слова: агроэкология, коэффициент экологической устойчивости, антропогенная наг-рузка, экотон, индекс экологического разнообразия, лесной покров.

 

ЛИТЕРАТУРА 
1. Azərbaycanın kənd təsərrüfatı. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı, 2021.
2. Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası. II cild, Avropa, Bakı, 2013, 501 s.
3. Quliyev R.M. Daşınmaz əmlakın kadastrı (ali təhsil müəssisələrinin tələbələri üçün dərslik və dərs vəsaitləri). Bakı, Qanun nəşriyyatı, 2021, 336 səh.
4. Rıbarski İ., Qaysse E. Təsərrüfat yerlərinin tərkibinin ərazinin ekoloji dayanıqlığına təsiri. (külliyyat: Spesifik şəraitlərdə yerquruluşu işləri. Tatranska Lomnisa, 1988. s.19–26 (slovak dilində).
5. Brundtland G. (Ed.), 1987. Our common future: The World Commission on Environment and Development. Oxford University Press, Oxford.
6. CEC (Commission of the European Communities), 2001. A Sustainable Europe for a Better World: A European Union Strategy for Sustainable Development. (Commission proposal to the Gothenburg European Council). COM, p. 264.
7. Peterseil J., Wrbka T., Plutzar C., Schmitzberger I., Kiss A., Szerencsits E., Reiter K., Schneider W., Suppan F., Beissmann H., 2004. Evaluating the ecological sustainability of Austrian agricultural landscapes: the SINUS approach. Land Use Policy 21, p. 307–320.

 

Принята к публикации: 20 мая 2022 г.

Скачать статью

 [:en]M.R.Guliyev

Abstract.

Geocomplexes have been formed over the centuries by processes related to natural and anthropogenic factors, and are reflected in regionally different landscape complexes. The article examines the ecological diversity and sustainability of land use in order to increase efficiency in the geocomplexes of the north-eastern slope of the Greater Caucasus (areas between Gudyalchay-Samurchay rivers). In assessing the environmental sustainability of the study, it was justified that the study area belongs to the ecologically stable group. Grouping and assessment were conducted to determine the extent of anthropogenic impacts in the area. Based on the assessment, the study area was found to be moderately exposed to anthropogenic impacts. Inefficient organization of agro-landscapes is one of the main reasons for delaying crop cultivation and increasing production costs. Artificial obstacles in the process of land management and production, as a result, increase the cost of production.

Keywords: agroecology, coefficient of ecological sustainability, anthropogenic load, ecotone, index of ecological diversity, forest cover.

 

REFERENCES
1. Azərbaycanın kənd təsərrüfatı. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı, 2021.
2. Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası. II cild, Avropa, Bakı, 2013, 501 s.
3. Quliyev R.M. Daşınmaz əmlakın kadastrı (ali təhsil müəssisələrinin tələbələri üçün dərslik və dərs vəsaitləri). Bakı, Qanun nəşriyyatı, 2021, 336 səh.
4. Rıbarski İ., Qaysse E. Təsərrüfat yerlərinin tərkibinin ərazinin ekoloji dayanıqlığına təsiri. (külliyyat: Spesifik şəraitlərdə yerquruluşu işləri. Tatranska Lomnisa, 1988. s.19–26 (slovak dilində).
5. Brundtland G. (Ed.), 1987. Our common future: The World Commission on Environment and Development. Oxford University Press, Oxford.
6. CEC (Commission of the European Communities), 2001. A Sustainable Europe for a Better World: A European Union Strategy for Sustainable Development. (Commission proposal to the Gothenburg European Council). COM, p. 264.
7. Peterseil J., Wrbka T., Plutzar C., Schmitzberger I., Kiss A., Szerencsits E., Reiter K., Schneider W., Suppan F., Beissmann H., 2004. Evaluating the ecological sustainability of Austrian agricultural landscapes: the SINUS approach. Land Use Policy 21, p. 307–320.

 

Publication Date: May 20, 2022

Download the article

 [:]