[:az]AZƏRBAYCANDA RADON RİSKİNİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ[:ru]ОЦЕНКА РАДОНОВОГО РИСКА В АЗЕРБАЙДЖАНЕ[:en]ESTIMATION OF HEALTH RISK OF RADON IN AZERBAIJAN[:]

[:az]F.F.Mahmudova

Xülasə. Məqalədə, Azərbaycanın yaşayış sa­hə­lə­rin­də radonun həcmli aktivliyinin ölçülməsinin  və əhalinin bədxassəli ağciyər törəmələri və radonun paylanması göstəriciləri arasında korrelyasiya təhlilinin nəticələri təsvir edilmişdir. 1987-ci ildə radon və onun parçalanma məhsulları Beynəlxalq Xərçəng Tədqiqatları Agent­li­yi­nin mütəxəssisləri tərəfindən insan üçün kanserogen ele­mentlər qrupuna aid edilmişdir. Qərbi Avropa və ABŞ-da aparılan araşdırmalar göstərir ki, radon siqaret çək­mədən sonra ağciyər xərçənginin ikinci əsas səbəbi, si­qaret çəkməyən insanlar arasında ağciyər xərçənginin əsas səbəbidir. Radonun həcmli aktivliyinin ölçüləri yaşayış evlərində Azərbaycanın yaşayış məntəqələrində keçirilirdi. Yaşayış yerlərində radonun həcmli fəaliyyəti SARAD və RAD7 (DURRİDGE) radon Scout və Radon Scout Plus radiometrləri ilə ölçülmüşdür. Müəyyən edil­mişdir ki, otaqların daxilində radonun həcmli ak­tivli­yi­nin ölçülmüş konsentrasiyaları geniş hüdudlarda dəyi­şir: 2-dən 1110-dək Bk/m3. Həmçinin, ağciyərin bəd­xas­səli xəstəliklərinin inkişafı ilə əhalinin radon təhlükəsi olan zonalarda yaşaması arasında asılılığın təhlili üçün nisbi risk göstəriciləri müəyyənləşdirilmişdir.

Açar sözlər: radonun həcmi aktivliyi, təbii ra­dio­ak­tivlik, radon təhlükəsi, insan sağlamlığı, ağciyərlərin bədxassəli törəmələri.

 

ƏDƏBİYYAT

  1. Aliyev Ch.S., Feyzullaev А.А., Baghirli R.J, Мahmudova F.F. Regularities of radon dis­tri­bution on the territory of Azerbaijan and control­ling factors // Geophysics, No1, 2017, pp. 72-73 (In Russian)
  2. Aliyev Ch.S., Feyzullayev A.A., Baghırlı R.J., Mahmudova F.F. Results of measurements of Radon Volume Activity in Azerbaijan // Izvestiya, Atmos­phe­ric and Oceanic Physics, 2018, Vol.54, No.7. pp. 654-660
  3. Cohen В. Relationship between exposure to radon and various types of cancer. Health Physics, Vol.65(5), 1993, pp. 529-531
  4. Edward J., Calabrese L., Baldwin A. Radiation Hormesis and cancer. Human and Ecological Risk Assessment, Vol.8, No2, 2002, pp. 327-353
  5. Veliyeva F.F., Aliyev Ch.S., Feyzullayev A.A., Baghirli R.J., Pampuri L., Hoffmann M., Val­san­gi­acomo C. Indoor Radon Mapping in Azerbaijan / 11th International Workshop on the Geological Aspects of Radon Risk Mapping. Czech Geological Survey. Pra­gue, 2012. pp. 260-268.

 

Çapa qəbul olunub: 15 dekabr 2021

Məqaləni yüklə

 [:ru]Ф.Ф.Махмудова

Абстракт. В статье описаны результаты замеров объемной активности радона в жилых помещениях Азербайджана и результаты корреляционного ана­лиза показателей заболеваемости населения злока­чественными новообразованиями легких и распре­деления радона. В 1987 г. радон и продукты его рас­пада были отнесены экспертами Международного Aгенства по изучению рака к группе элементов, бе­зусловно канцерогенных для человека. Иссле­дова­ния, проведенные в Западной Европе и США, по­ка­зали, что радон является второй после курения при­чиной заболеваемости раком легких. А среди не­кур­ящих людей он является основной причиной раз­вития рака легких. Измерения объемной активности радона в жилых домах проводились в населенных пунктах Азербайджана. Объемную активность ра­дона в жилых помещениях измеряли радиометрами Radon Scout и Radon Scout Plus от SARAD и  RAD7 (DURRIDGE).  Было установлено, что замеренные концентрации объемной активности радона внутри помещений изменяются в широких пределах: от 2 до 1110 Бк/м³.  Также для проведения анализа зави­си­мости между развитием злокачественных ново­обра­зований легких и проживанием населения в радоно­опасных зонах определены показатели от­носи­тель­ного риска.

Ключевые слова: объемная активность радона, радоновая опасность, здоровье человека, ес­тес­твен­ная радиоактивность, злокачественные ново­об­ра­зо­вания легких

 

ЛИТЕРАТУРА 

  1. Aliyev Ch.S., Feyzullaev А.А., Baghirli R.J, Мahmudova F.F. Regularities of radon dis­tri­bution on the territory of Azerbaijan and control­ling factors // Geophysics, No1, 2017, pp. 72-73 (In Russian)
  2. Aliyev Ch.S., Feyzullayev A.A., Baghırlı R.J., Mahmudova F.F. Results of measurements of Radon Volume Activity in Azerbaijan // Izvestiya, Atmos­phe­ric and Oceanic Physics, 2018, Vol.54, No.7. pp. 654-660
  3. Cohen В. Relationship between exposure to radon and various types of cancer. Health Physics, Vol.65(5), 1993, pp. 529-531
  4. Edward J., Calabrese L., Baldwin A. Radiation Hormesis and cancer. Human and Ecological Risk Assessment, Vol.8, No2, 2002, pp. 327-353
  5. Veliyeva F.F., Aliyev Ch.S., Feyzullayev A.A., Baghirli R.J., Pampuri L., Hoffmann M., Val­san­gi­acomo C. Indoor Radon Mapping in Azerbaijan / 11th International Workshop on the Geological Aspects of Radon Risk Mapping. Czech Geological Survey. Pra­gue, 2012. pp. 260-268.

 

Принята к публикации: 15 декабря 2021 г.

Скачать статью

 

 [:en]F.F.Mahmudova

ANAS İnstitute of Geology and Geophysics, H.Javid ave. 119, AZ1143

farahveliyeva@gmail.com

Abstract

According to the International Committee on Radiation Protection, 40-75% of common dose of people’s exposure by natural radioactive sources comes from radon and its decay products.  In 1987, radon and its decay pro­ducts were identified by experts of the International Agency on Cancer Re­search to the group of carcinogenic elements for humans. People’s protection from exposure by radioactive natural gas – radon and its decay products is a national problem and demands studying a number of questions related to ra­don source and radon availability in the buildings. Indoor radon studies in Azerbaijan were carried out for the first time in 2010-2011. In 2014-2015 the investigation of the radon problem in Azerbaijan has been continued in the framework of Azerbaijan State Program (2014-2018). The article presents typical results of the distribution of indoor radon gas and correlation analysis bet­ween the rates of lung cancer among the population and radon distribution on the territory of Azerbaijan.

 

REFERENCES

  1. Aliyev Ch.S., Feyzullaev А.А., Baghirli R.J, Мahmudova F.F. Regularities of radon dis­tri­bution on the territory of Azerbaijan and control­ling factors // Geophysics, No1, 2017, pp. 72-73 (In Russian)
  2. Aliyev Ch.S., Feyzullayev A.A., Baghırlı R.J., Mahmudova F.F. Results of measurements of Radon Volume Activity in Azerbaijan // Izvestiya, Atmos­phe­ric and Oceanic Physics, 2018, Vol.54, No.7. pp. 654-660
  3. Cohen В. Relationship between exposure to radon and various types of cancer. Health Physics, Vol.65(5), 1993, pp. 529-531
  4. Edward J., Calabrese L., Baldwin A. Radiation Hormesis and cancer. Human and Ecological Risk Assessment, Vol.8, No2, 2002, pp. 327-353
  5. Veliyeva F.F., Aliyev Ch.S., Feyzullayev A.A., Baghirli R.J., Pampuri L., Hoffmann M., Val­san­gi­acomo C. Indoor Radon Mapping in Azerbaijan / 11th International Workshop on the Geological Aspects of Radon Risk Mapping. Czech Geological Survey. Pra­gue, 2012. pp. 260-268.

 

Publication Date: December 15, 2021

Download the article

 [:]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *