![[:az]Coğrafiya və Təbii Resurslar[:en]Geography and Natural Resources[:]](https://journal.geonatres.az/wp-content/uploads/2026/03/yeni-ag-1.png)
[:az]AZƏRBAYCANDA KƏND ƏHALİSİNİN TƏBİİ ARTIMININ İNKİŞAF MEYİLLƏRİ VƏ NİZAMLANMASI İSTİQAMƏTLƏRİ[:ru]ТЕНДЕНЦИИ РАЗВИТИЯ И ПУТИ РЕГУЛИРОВАНИЯ ЕСТЕСТВЕННОГО ПРИРОСТА СЕЛЬСКОГО НАСЕЛЕНИЯ АЗЕРБАЙДЖАНА[:en]TRENDENCY OF DEVELOPMENT AND WAYS OF REGULATION OF NATURAL GROWTH OF THE RURAL POPULATION OF AZERBAIJAN[:]
[:az]Z.N.Eminov
AMEA akad. H.Ə. Əliyev adına Coğrafiya İnstitutu
AZ 1143, Bakı, H. Cavid pr., 115
Xülasə. Uzun illər ərzində respublikada əhalinin sayının əsas artım mənbəyi kəndlərdə təbii artımın yüksək səviyyəsi olmuşdur. XX əsrin 60-cı illərində onun kəmiyyətinin yüksək olması kənd əhalisinin sayının yüksək templə artımını təmin etməklə yanaşı, şəhərlərə də miqrasiya axını çox olmuş, onların işçi qüvvəsi ilə təminatı həll edilmişdir.
Sonrakı dövrlərdə, xüsusilə müstəqillik illərində əhalinin maddi vəziyyətinin ağırlaşması təbii artımın kəskin şəkildə aşağı düşməsinə gətirib çıxartdı. Buna görə şəhərlər əhalinin əsas artım mənbəyindən məhrum olmaqla yanaşı, kəndlərdə də əhalinin sayı zəif templə artır.
Eyni zamanda, doğumun cins tərkibinin pozulması ümumi əhalinin cins tərkibinin də pozulmasına gətirib çıxarır. Ona görə kəndlərdə demoqrafik vəziyyətin nizamlanmasına ehtiyac vardır.
ƏDƏBİYYAT
Azərbaycanın əhalisi – 2013. 2014. DSK, Bakı.
Azərbaycanın əhalisi – 2012. 2013. DSK, Bakı.
Azərbaycanın demoqrafik göstəriciləri – 2012. 2013. DSK, Bakı.
Azərbaycanın statistik göstəriciləri – 2011. 2012. DSK, Bakı.
Azərbaycan Respublikası əhalisinin 1999-cu il siyahıyaalmasının yekunları. I hissə. Əhalinin sayı, cins-yaş tərkibi. 2000. DSK, Bakı.
Azərbaycan Respublikası əhalisinin 2009-cu il siyahıyaalmasının yekunları. I hissə. Əhalinin sayı, yerləşməsi, cins, yaş tərkibi və nikah vəziyyəti. 2010. DSK, Bakı.
Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası. II cild. 2013. Bakı, 501 s.
EMİNOV Z.N. 2005. Azərbaycanın əhalisi. Çıraq, Bakı.
MEHRƏLİYEV E.Q., ƏYYUBOV N.H., SADIQOV M.O. 1988. Azərbaycan SSR-də əhalinin məskunlaşması məsələləri. Elm, Bakı, 196 s.
MEHRƏLİYEV E.Q. 2003. Azərbaycan Respublikasında demoqrafik proseslərin regional təhlili. Elm, Bakı, 236 s.
EMİNOV Z.N. 2008. Azərbaycanın kənd təsərrüfatında və torpaqlardan istifadənin strukturunda baş verən dəyişikliklər. AMEA-nın “Xəbərlər”i, “Yer elmləri” seriyası, № 4, s.70-75.
ƏFƏNDİYEV V.Ə., EMİNOV Z.N. 2013. Müasir dövrdə Azərbaycanda kənd əhalisi və kənd yaşayış məntəqələrinin inkişaf xüsusiyyətləri. “Azərbaycanda coğrafiya elminin inkişafı” mövzusunda respublika elmi konfransı. BDU, s. 153-157.
Məqaləni yüklə[:ru]З.Н.Эминов
Аннотация. Долгое время в республике основным источником роста численности населения был высокий уровень естественного прироста сельского населения. В 60-х гг. ХХ века его высокие показатели не только обеспечили высокие темпы роста численности сельского населения, но и миграционный отток их рабочей силы в города.
Вес последующий период, особенно в годы независимости, снижение уровня жизни привело к резкому уменьшению естественного прироста. Поэтому, города лишены основного источника роста численности населения, снижены темпы роста численности сельского населения. Вместе с тем, нарушена половая структура рождаемости, что приводит к нарушению полового состава всего населения. Поэтому, есть необходимость регулирования демографической ситуации в стране, особенно в селах. В статье проводятся анализы и разработаны рекомендации в этом направлении.
ЛИТЕРАТУРА
Azərbaycanın əhalisi – 2013. 2014. DSK, Bakı.
Azərbaycanın əhalisi – 2012. 2013. DSK, Bakı.
Azərbaycanın demoqrafik göstəriciləri – 2012. 2013. DSK, Bakı.
Azərbaycanın statistik göstəriciləri – 2011. 2012. DSK, Bakı.
Azərbaycan Respublikası əhalisinin 1999-cu il siyahıyaalmasının yekunları. I hissə. Əhalinin sayı, cins-yaş tərkibi. 2000. DSK, Bakı.
Azərbaycan Respublikası əhalisinin 2009-cu il siyahıyaalmasının yekunları. I hissə. Əhalinin sayı, yerləşməsi, cins, yaş tərkibi və nikah vəziyyəti. 2010. DSK, Bakı.
Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası. II cild. 2013. Bakı, 501 s.
EMİNOV Z.N. 2005. Azərbaycanın əhalisi. Çıraq, Bakı.
MEHRƏLİYEV E.Q., ƏYYUBOV N.H., SADIQOV M.O. 1988. Azərbaycan SSR-də əhalinin məskunlaşması məsələləri. Elm, Bakı, 196 s.
MEHRƏLİYEV E.Q. 2003. Azərbaycan Respublikasında demoqrafik proseslərin regional təhlili. Elm, Bakı, 236 s.
EMİNOV Z.N. 2008. Azərbaycanın kənd təsərrüfatında və torpaqlardan istifadənin strukturunda baş verən dəyişikliklər. AMEA-nın “Xəbərlər”i, “Yer elmləri” seriyası, № 4, s.70-75.
ƏFƏNDİYEV V.Ə., EMİNOV Z.N. 2013. Müasir dövrdə Azərbaycanda kənd əhalisi və kənd yaşayış məntəqələrinin inkişaf xüsusiyyətləri. “Azərbaycanda coğrafiya elminin inkişafı” mövzusunda respublika elmi konfransı. BDU, s. 153-157.
Скачать статью[:en]Z.N.Eminov
Abstract. For a long period, high natural increase rate among the rural population was the main source for population growth in the country. In 60s of the twentieth century, high natural increase rate was responsible for the rapid growth of rural population number, and the last process in its turn provided mass migration of labor forces towards the cities.
During the following period, especially in the years of independence, fall of level of living entailed sharp reduction in natural growth rate. Consequently, the cities became deprived of the source of population growth due to reduction in natural increase rate by rural places. In the meantime, sexual composition of the birth process is changed, which results in undesirable change in sex composition of the population. Therefore, it is necessary to regulate the demographic situation in the country, in particular among the rural population. The article deals with the analysis of these processes and related appropriate recommendations.
REFERENCES
Azərbaycanın əhalisi – 2013. 2014. DSK, Bakı.
Azərbaycanın əhalisi – 2012. 2013. DSK, Bakı.
Azərbaycanın demoqrafik göstəriciləri – 2012. 2013. DSK, Bakı.
Azərbaycanın statistik göstəriciləri – 2011. 2012. DSK, Bakı.
Azərbaycan Respublikası əhalisinin 1999-cu il siyahıyaalmasının yekunları. I hissə. Əhalinin sayı, cins-yaş tərkibi. 2000. DSK, Bakı.
Azərbaycan Respublikası əhalisinin 2009-cu il siyahıyaalmasının yekunları. I hissə. Əhalinin sayı, yerləşməsi, cins, yaş tərkibi və nikah vəziyyəti. 2010. DSK, Bakı.
Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası. II cild. 2013. Bakı, 501 s.
EMİNOV Z.N. 2005. Azərbaycanın əhalisi. Çıraq, Bakı.
MEHRƏLİYEV E.Q., ƏYYUBOV N.H., SADIQOV M.O. 1988. Azərbaycan SSR-də əhalinin məskunlaşması məsələləri. Elm, Bakı, 196 s.
MEHRƏLİYEV E.Q. 2003. Azərbaycan Respublikasında demoqrafik proseslərin regional təhlili. Elm, Bakı, 236 s.
EMİNOV Z.N. 2008. Azərbaycanın kənd təsərrüfatında və torpaqlardan istifadənin strukturunda baş verən dəyişikliklər. AMEA-nın “Xəbərlər”i, “Yer elmləri” seriyası, № 4, s.70-75.
ƏFƏNDİYEV V.Ə., EMİNOV Z.N. 2013. Müasir dövrdə Azərbaycanda kənd əhalisi və kənd yaşayış məntəqələrinin inkişaf xüsusiyyətləri. “Azərbaycanda coğrafiya elminin inkişafı” mövzusunda respublika elmi konfransı. BDU, s. 153-157.