[:az]AZƏRBAYCAN GEOMORFOLOGİYASININ BƏZİ PROBLEMLİ MƏSƏLƏLƏRİ[:ru]НЕКОТОРЫЕ ПРОБЛЕМНЫЕ ВОПРОСЫ ГЕОМОРФОЛОГИИ АЗЕРБАЙДЖАНА[:en]SOME PROBLEMATIC ISSUES OF GEOMORPHOLOGY OF AZERBAIJAN[:]

[:az]A.S. Səfərov

 

Xülasə

Azərbaycan geomorfologiyasının qarşıda duran mühüm məsələlərindən biri geomorfoloqların uzun illər əməyinin bəhrəsi olan “Azərbaycanın geo-morfoloji xəritəsi”, “Azərbaycanın paleorelyefi” (mo-noqrafiya) və “Üç dilli izahlı geomorfoloji terminlər lüğəti”nin çap olumasıdır. Respublikanın inzibati rayonları üzrə ekogeomorfoloji şəraiti əks etdirən iri miqyaslı geomorfoloji xəritələrin və Respublika əra-zisində inkişaf etmiş dağıdıcı təbii antropogen ekzo-dinamik və seysmotektonik prosesləri və relyef for-malarını əks etdirən iri miqyaslı xəritələr toplanan atlasın tərtibi çox aktualdır. Bakı şəhərinin və bir sıra maraqlı ərazilərin ekogeomorfoloji və relyefinin este-tikası baxımından öyrənilməsi perspektivlidir. Məsələn, cavan dəniz çöküntüləri ilə basdırılan çay yataqları, deltalar, sahil silsiləsi, qayalıqlar və s. neft və qaz struktur yataqlarının əmələ gəlməsi üçün perspek-tivlidir. Respublika ərazisinin bütün destruktiv ekzogen və antropogen prosesləri əks etdirən ümumiləşdirilmiş irimiqyaslı xəritəsini tərtib etmək lazımdır. Bakı şəhəri və ətraf ərazilərin ekogeomorfologiyası xüsusi aktuallıq kəsb edir. Azərbaycan ərazisinin relyefinin estetikası müstəqil tədqiqata cəlb olunmalıdır. Hələ ki, Xəzər dənizinin səviyyəsindəki tərəddüdlər və gələcəkdə baş verə biləcək nəticələri uyğunsuzluqlara səbəb ola bilər.

Açar sözlər: neft və qaz yataqları, irimiqyaslı geo-morfoloji xəritələr, antropogenləşmə, relyef estetikası, Xəzər dənizi səviyyəsindəki dalğalanmalar.

 

ƏDƏBİYYAT

1. Ширинов Н.Ш. Новейшая тектоника и развитие рельефа Кура-Араксинской депрессии // Баку, «Элм», 1975.
2. Сафаров А.С. Палеогеоморфология и морфоструктурный анализ Юго-Восточной Ширвани и смежных территорий // Автореф. дисс. канд. геогр. наук, Баку, 1986.
3. Танрывердиев Х.К. Палеогеоморфология Куринской межгорной впадины (в пределах Азербайджана) // Баку, 2002.
Coğrafiya və təbii resurslar, №1 (16), 2022
69
4. Гаджиев В.Д. Палеогеоморфология облас-тей мезокайнозойского вулканизма Нахчывани и Талыша // Баку, 1999.
5. Халилов Г.А. Морфоструктуры восточной части Малого Кавказа (Анализ рельефа: вопросы теории и практики) // Баку, 1999, 277 с.
6. Budaqov B.Ə. Səməd Vurğun poeziyasında təbiət // Azərb. SSRİ EA Xəbərləri, ictimai elmlər seriyası. 1961, № 3.
7. Budaqov B.Ə. Nizami əsərlərində təbiət// Ədəbiyyat və incəsənət. 1980.
8. Budaqov B.Ə. Təbiət və poeziya // Bakı. “Elm”, 1992.
9. Tanrıverdiyev X.K. Azərbaycanda geomorfoloji tədqiqatların gələcək istiqamətləri haqqında. “AMEA Xəbərləri”, 2007, № 1, стр. 95-99.

 

Çapa qəbul olunub: 20 may 2022

Məqaləni yüklə[:ru]А.С.Сафаров

Институт Географии им. акад. Г.А. Алиева НАН Азербайджана
AZ 1143, Баку, пр. Г. Джавида, 115
safarov.aydin1938@mail.ru

Аннотация
Одним из важных вопросов азербайджанской геоморфологии яв-ляется издание «Геоморфологической карты Азербайджана», моно-графии «Палеорельеф Азербайджана» и «Трехъязычного толкового словаря геоморфологических терминов», которые являются резуль-татом многолетней работы геоморфологов. Предлагаемые нами в данной статье (тезисно), некоторые, на наш взгляд, новые мысли и подходы при решении известных проблем, несомненно, желательны для дальнейшего развития научно-прикладных вопросов геомор-фологии. Большинство вопросов носит прикладной характер, что и определяет их первоочередное решение. Так, например, русла рек, дельты, береговые валы, клифы и др. при их захоронении молодыми морскими отложениями являются перспективными для формирования в них аструктурных залежей нефти и газа. Необходимо составление сводной крупномасштабной карты территории республики с показом всех разрушительных экзогенных и антропогенных процессов. Осо-бую актуальность приобретает экогеоморфология города Баку с его окрест-ностями. Эстетика рельефа территории Азербайджана должна стать объектом самостоятельного исследования. До сих пор обсуж-дение причин колебаний уровня Каспия вызывает разные мнения, которые, вероятно, будут отражены будущем.

Ключевые слова: аструктурные залежи нефти и газа, крупномасштабные геоморфологические карты, антропогенизация, эстетика рельефа, колебания уровня Каспия.

 

ЛИТЕРАТУРА 

1. Ширинов Н.Ш. Новейшая тектоника и развитие рельефа Кура-Араксинской депрессии // Баку, «Элм», 1975.
2. Сафаров А.С. Палеогеоморфология и морфоструктурный анализ Юго-Восточной Ширвани и смежных территорий // Автореф. дисс. канд. геогр. наук, Баку, 1986.
3. Танрывердиев Х.К. Палеогеоморфология Куринской межгорной впадины (в пределах Азербайджана) // Баку, 2002.
Coğrafiya və təbii resurslar, №1 (16), 2022
69
4. Гаджиев В.Д. Палеогеоморфология облас-тей мезокайнозойского вулканизма Нахчывани и Талыша // Баку, 1999.
5. Халилов Г.А. Морфоструктуры восточной части Малого Кавказа (Анализ рельефа: вопросы теории и практики) // Баку, 1999, 277 с.
6. Budaqov B.Ə. Səməd Vurğun poeziyasında təbiət // Azərb. SSRİ EA Xəbərləri, ictimai elmlər seriyası. 1961, № 3.
7. Budaqov B.Ə. Nizami əsərlərində təbiət// Ədəbiyyat və incəsənət. 1980.
8. Budaqov B.Ə. Təbiət və poeziya // Bakı. “Elm”, 1992.
9. Tanrıverdiyev X.K. Azərbaycanda geomorfoloji tədqiqatların gələcək istiqamətləri haqqında. “AMEA Xəbərləri”, 2007, № 1, стр. 95-99.

 

Принята к публикации: 20 мая 2022 г.

Скачать статью[:en]

A.S. Safarov

Abstract

It is necessary to publish the explanatory triglot geomorphological dictionary, the monograph titled “Paleogeomorphology of Azerbaijan” and geomorphological map of Azerbaijan. The atlas of large-scale maps of the territory of the republic with showing all destructive exogenic, anthropogenic, and seismotectonic processes and forms, and at the same time the compiling of large-scale geomorphological maps of all administrative districts of the republic are extremely actual. The next one is the aesthetics of relief and ecogeomorphology of the city of Baku. For example, river beds, deltas, coastal ridges, cliffs, etc., when buried by recent marine sediments, are promising for the formation of structural oil and gas deposits in them. It is necessary to compile a consolidated large-scale map of the territory of the republic showing all the destructive exogenous and anthropogenic processes. The ecogeomorphology of the city of Baku with its environs is of particular relevance. The aesthetics of the relief of the territory of Azerbaijan should become an independent study. So far, the causal fluctuations in the level of the Caspian Sea cause discrepancies, which are likely to be in the future.

Keywords: oil and gas deposits, large-scale geomorphological maps, anthropogenization, relief aesthetics, fluctuations in the Caspian Sea level.

 

REFERENCES

1. Ширинов Н.Ш. Новейшая тектоника и развитие рельефа Кура-Араксинской депрессии // Баку, «Элм», 1975.
2. Сафаров А.С. Палеогеоморфология и морфоструктурный анализ Юго-Восточной Ширвани и смежных территорий // Автореф. дисс. канд. геогр. наук, Баку, 1986.
3. Танрывердиев Х.К. Палеогеоморфология Куринской межгорной впадины (в пределах Азербайджана) // Баку, 2002.
Coğrafiya və təbii resurslar, №1 (16), 2022
69
4. Гаджиев В.Д. Палеогеоморфология облас-тей мезокайнозойского вулканизма Нахчывани и Талыша // Баку, 1999.
5. Халилов Г.А. Морфоструктуры восточной части Малого Кавказа (Анализ рельефа: вопросы теории и практики) // Баку, 1999, 277 с.
6. Budaqov B.Ə. Səməd Vurğun poeziyasında təbiət // Azərb. SSRİ EA Xəbərləri, ictimai elmlər seriyası. 1961, № 3.
7. Budaqov B.Ə. Nizami əsərlərində təbiət// Ədəbiyyat və incəsənət. 1980.
8. Budaqov B.Ə. Təbiət və poeziya // Bakı. “Elm”, 1992.
9. Tanrıverdiyev X.K. Azərbaycanda geomorfoloji tədqiqatların gələcək istiqamətləri haqqında. “AMEA Xəbərləri”, 2007, № 1, стр. 95-99.

 

Publication Date: May 20, 2022

Download the article[:]