[:az]AZƏRBAYCANDA YANACAĞIN İSTİFADƏSİNDƏN ATMOSFERƏ ATILAN KARBON QAZININ PERSPEKTİV QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ[:ru]ПЕРСПЕКТИВНАЯ ОЦЕНКА ВЫБРОСОВ ДВУОКИСИ УГЛЕРОДА В АТМОСФЕРУ ОТ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ТОПЛИВА В АЗЕРБАЙДЖАНЕ[:en]PROSPECTIVE EVALUATION OF CARBON DIOXID EMISSIONS FROM FUEL USE IN AZERBAIJAN[:]

[:az]M.Q.Mehtiyev

Azərbaycan Respublikasının Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi
m_mehtiyev@mail.ru

Xülasə
Son dövrlərdə qlobal səviyyədə baş verən iqlim dəyişmələri, istilik effekti yaradan qazların artması bu sahədə aparılan tədqiqatların həc-mini də artırmışdır. Məqalədə yanacağın yandırılmasından atmosferə atılan karbon qazının proqnozu ilə bağlı modelin yaradılması üsulu göstərilmişdir. Modeli yaratmaqda məqsəd qlobal iqlim dəyişmələri üzrə qəbul olunmuş Paris Sazişi qarşısında Azərbaycan Respublikası tərəfindən götürülmüş öhdəliyin yerinə yetirilməsi imkanlarını öyrən-məkdir.
Model üçün indikator olaraq ölkənin makroiqtisadi göstəriciləri, yəni əhali sayı, ümumi daxili məhsul, istehsal və istehlak olunan yanacaq enerjisindən istifadə olunmuşdur. Proqnozun qurulması üçün makroiqtisadi göstəricilərin 2015–2020-ci illər üzrə statistik qiymətləri götürülmüşdür. Modelin real şəraitə adekvatlığını qiymətləndirmək üçün Teylin “Uyğunsuzluq əmsalı”ndan istifadə edilmişdir.

Açar sözlər: İqlim dəyişmələri, ümumi daxili məhsul, yanacaq enerjisi, istilik effekti yaradan qazlar, karbon qazı, emissiya, indikator

 

ƏDƏBİYYAT

1. BMT-nin İqlim Dəyişmələri haqqında Çərçivə Konvensiyası ilə bağlı Tərəflərin 21-ci Konfransında qəbul olunmuş Paris Sazişinin təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu. Mənbə: http://www.e-qanun.az/framework/34278.

2. Information to the United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) on the In-tended Nationally Determined Contribution (INDC) of the Republic of Azerbaijan. Source: https://www4.unfccc.int/sites/ndcstaging/PublishedDocuments/Azerbaijan%20First/INDC%20Azerbaijan.pdf.

3. Stockholm Environment Institute (SEİ), Bos-ton Center, Tellus Institute. Source: https://openei.org/wiki/Long_range_Energy_Alternatives_Planning_(LEAP)_System.

4. Modelləşdirmə, proqnozlaşdırma və təhlil üçün MARKAL/TIMES modelləri. Mənbə: https://www.climatexchange.org.uk/research/projects/using-the-times-model-in-developing-energy-policy/

5. MARKAL/TIMES — модели для моделирования, прогнозирования и анализа. Источник: https://u-money.ru/biznes/markal-times-modeli-dlya-modelirovaniya-prognozirovaniya-i-analiza/

6. Каннан, Р., Н. Страчан, С. Пай, Г. Анандараджах и Н. Балта-Озкан (2007 г.). Документация на модель UK MARKAL. Источник: www.ucl.ac.uk/energy-models/models/uk-markal.

7. Прогнозы энергобаланса и выбросов парниковых газов на модели ru-times до 2050 года. Источник: https://www.iep.ru/files/Nauchniy_vestnik.ru/5-2014/39-43.pdf

8. Зик Хаусфатер и др. “Оценка эффективности прошлых прогнозов климатических моделей”. Источник: https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1029/2019GL085378.

9. BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasına Azərbaycanın üçüncü Milli Məlumatları (Azerbaijan. National Communication NC3). Mənbə: https://unfccc.int/documents/67586.

10. BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasına Azərbaycanın dördüncü Milli Məlumatları (Azerbaijan. National Communication NC4). Mənbə: https://unfccc.int/documents/299472

 

Çapa qəbul olunub: 20 may 2022

Məqaləni yüklə[:ru]

М.Г. Мехтиев

Аннотация.

В статье показан способ создания модели прогнозирования выбросов углекислого газа от сжигания топлива. Целью создания модели является изучение возможности выполнения обя-зательств Азербайджанской Республики по Париж-скому соглашению о глобальном изменении климата.
В качестве индикаторов для модели исполь-зовались макроэкономические показатели страны, т.е. население, валовой внутренний продукт, про-изводство и потребление топлива. Для построения прогноза взяты статистические оценки макро-экономических показателей за 2015–2020 годы. Для оценки адекватности модели в реальной ситуации использовался «коэффициент несоответствия» Тэйла.
Ключевые слова: изменение климата, Париж-ское Соглашение, макроэкономические показатели, валовой внутренний продукт, топливная энергия, парниковые газы, углекислый газ, выбросы, по-казатели, прогноз, сценарий.

Ключевые слова: изменение климата, Париж-ское Соглашение, макроэкономические показатели, валовой внутренний продукт, топливная энергия, парниковые газы, углекислый газ, выбросы, по-казатели, прогноз, сценарий.

 

ЛИТЕРАТУРА 

1. BMT-nin İqlim Dəyişmələri haqqında Çərçivə Konvensiyası ilə bağlı Tərəflərin 21-ci Konfransında qəbul olunmuş Paris Sazişinin təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu. Mənbə: http://www.e-qanun.az/framework/34278.

2. Information to the United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) on the In-tended Nationally Determined Contribution (INDC) of the Republic of Azerbaijan. Source: https://www4.unfccc.int/sites/ndcstaging/PublishedDocuments/Azerbaijan%20First/INDC%20Azerbaijan.pdf.

3. Stockholm Environment Institute (SEİ), Bos-ton Center, Tellus Institute. Source: https://openei.org/wiki/Long_range_Energy_Alternatives_Planning_(LEAP)_System.

4. Modelləşdirmə, proqnozlaşdırma və təhlil üçün MARKAL/TIMES modelləri. Mənbə: https://www.climatexchange.org.uk/research/projects/using-the-times-model-in-developing-energy-policy/

5. MARKAL/TIMES — модели для моделирования, прогнозирования и анализа. Источник: https://u-money.ru/biznes/markal-times-modeli-dlya-modelirovaniya-prognozirovaniya-i-analiza/

6. Каннан, Р., Н. Страчан, С. Пай, Г. Анандараджах и Н. Балта-Озкан (2007 г.). Документация на модель UK MARKAL. Источник: www.ucl.ac.uk/energy-models/models/uk-markal.

7. Прогнозы энергобаланса и выбросов парниковых газов на модели ru-times до 2050 года. Источник: https://www.iep.ru/files/Nauchniy_vestnik.ru/5-2014/39-43.pdf

8. Зик Хаусфатер и др. “Оценка эффективности прошлых прогнозов климатических моделей”. Источник: https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1029/2019GL085378.

9. BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasına Azərbaycanın üçüncü Milli Məlumatları (Azerbaijan. National Communication NC3). Mənbə: https://unfccc.int/documents/67586.

10. BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasına Azərbaycanın dördüncü Milli Məlumatları (Azerbaijan. National Communication NC4). Mənbə: https://unfccc.int/documents/299472

 

Принята к публикации: 20 Мая 2022 г.

Скачать статью[:en]

M.G. Mekhtiyev

Abstract

The article shows how to create a model for predicting carbon dioxide emissions from fuel combustion. The purpose of creating the model is to study the possibility of fulfilling the obligations of the Republic of Azerbaijan under the Paris Agreement on global climate change.
The macroeconomic indicators of the country were used as indicators for the model, i.e. population, gross domestic product, fuel production and consumption. To build the forecast, statistical estimates of macroeconomic indicators for 2015–2020 were taken. To assess the adequacy of the model of the real situation, the “inconsistency coefficient” of Theil was used.

Keywords: climate change, Paris Agreement, macroeconomic indicators, gross domestic product, fuel energy, greenhouse gases,

 

REFERENCES

1. BMT-nin İqlim Dəyişmələri haqqında Çərçivə Konvensiyası ilə bağlı Tərəflərin 21-ci Konfransında qəbul olunmuş Paris Sazişinin təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu. Mənbə: http://www.e-qanun.az/framework/34278.

2. Information to the United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) on the In-tended Nationally Determined Contribution (INDC) of the Republic of Azerbaijan. Source: https://www4.unfccc.int/sites/ndcstaging/PublishedDocuments/Azerbaijan%20First/INDC%20Azerbaijan.pdf.

3. Stockholm Environment Institute (SEİ), Bos-ton Center, Tellus Institute. Source: https://openei.org/wiki/Long_range_Energy_Alternatives_Planning_(LEAP)_System.

4. Modelləşdirmə, proqnozlaşdırma və təhlil üçün MARKAL/TIMES modelləri. Mənbə: https://www.climatexchange.org.uk/research/projects/using-the-times-model-in-developing-energy-policy/

5. MARKAL/TIMES — модели для моделирования, прогнозирования и анализа. Источник: https://u-money.ru/biznes/markal-times-modeli-dlya-modelirovaniya-prognozirovaniya-i-analiza/

6. Каннан, Р., Н. Страчан, С. Пай, Г. Анандараджах и Н. Балта-Озкан (2007 г.). Документация на модель UK MARKAL. Источник: www.ucl.ac.uk/energy-models/models/uk-markal.

7. Прогнозы энергобаланса и выбросов парниковых газов на модели ru-times до 2050 года. Источник: https://www.iep.ru/files/Nauchniy_vestnik.ru/5-2014/39-43.pdf

8. Зик Хаусфатер и др. “Оценка эффективности прошлых прогнозов климатических моделей”. Источник: https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1029/2019GL085378.

9. BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasına Azərbaycanın üçüncü Milli Məlumatları (Azerbaijan. National Communication NC3). Mənbə: https://unfccc.int/documents/67586.

10. BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasına Azərbaycanın dördüncü Milli Məlumatları (Azerbaijan. National Communication NC4). Mənbə: https://unfccc.int/documents/299472

 

Publication Date: May 20, 2022

Download the article[:]