ASSESSMENT OF MULTICADE CHANGE TRENDS OF AIR SEASONAL AND AVERAGE ANNUAL TEMPERATURES IN BAKU OVER THE LAST 167 YEARS

S.H.Safarov, F.S.Dadashova

surxaysafarov@mail.ru

Annotation. The article assessed possible changes in seasonal and annual air temperatures over the 167 year (for the 1848-2014 period). To assess possible changes in long-term observation series, we used the linear trend equation calculated by the least squares method, the correlation coefficient of this equation, which explains the statistical significance of these changes, and the air temperature change rate parameter (0C/10 year). It was revealed that during the period under review, a statistically significant increase in air temperature was observed in winter (1.50C), spring (1.2 0C) and summer (1.0 0C) seasons. The same increase is typical for the annual air temperature (1.0 0C). A slight increase in autumn temperature is random.

Keywords: global and regional climate changes, Baku city, seasonal and annual temperatures, temperature amplitudes, speed of temperature changes.

References

1. Məmmədov Ə.S. Azərbaycanda iqlim tərəd­düd­lərinin tədqiqi, proqnoz­laş­dırıl­ma­sı və gözlənilən dəyiş­mələrinin qiymətləndirilməsi / Coğrafiya üzrə elmlər dok­toru el­mi dərəcəsi almaq üçün diss. avtoref., Bakı, 2013, 40 s.
2. Ramazanov R. H. Şimal yarımkürəsi üzrə tem­pe­ratur anomaliyaları ilə regi­o­nal temperatur anoma­liya­ları arasında əlaqələrin müəyyənləşdirilməsi // AMEA-nın Gənc Tədqiqatçı Elmi-praktik jurnalı, cild II, №1, 2016, s.51-55.
3. Səfərov A.S. Şimal yarımkürəsinin hava tem­pe­raturu ilə Böyük Qafqazın yüksək dağlıq ərzilərindəki temperatur arasında əlaqələrin mövcudluğunun təhlili «Su təsərrüfatı, mühəndis kommunikasiya sistemlərinin müasir problemləri və ekologiya» Beynəlxalq elmi-praktiki konfransın materialları, Bakı, 14-15 aprel 2014, c.322-326.
4. Səfərov S.H., Mahmudov R.N. Müasir iqlim də­yişmələri və Azərbaycan. Bakı, “Ziya”, 2011, 312 s.
5. Səfərov S.H., Hüseynov Q.M. Son yüzillikdə Naxçıvan şəhərində havanın fəs­li və illik orta tem­pe­raturlarının çoxillik dəyişmə tendensiyalarının qiymət­ləndi­rilməsi // AMEA-nın Xəbərləri, Yer elmləri se­riyası, №1, 2018, s. 59-65.
6. Горбатенко В.П., Ипполитов И.И., Кабанов М.В. и др. Влияние ат­мос­фер­ной циркуляции на температурный режим Сибири /Ж.: «Оптика ат­мос­феры и океана», 2011, т.24, №1, с.15-21. [Электрон ресурс] URL: http:www.ao.iao.ru.
7. Кононова Н.К. Особенности колебаний цир­куляции атмосферы и температуры воздуха на Евро­пейской территории России в XXI веке
8. Переведенцев, Ю.П. Изменения клима­ти­чес­ких условий и ресурсов Сред­него Поволжья: учеб­ное пособие по региональной климатологии / Ю.П.Пе­реведенцев, М.А. Верещагин, К.М. Шан­талинский, Э.П. Наумов, Ю.Г.Хабутдинов и др.; науч. ред. Э.П. Наумов. –Казань: Центр инно­ва­ционных технологий, 2011. – 296 с.
9. 9. Попова В.В., Шмакин А.Б. Связь современных изменений температуры воз­духа в Северной Евра­зии с механизмами крупномасштабной атмос­фер­ной цир­куляции / Мат-лы научно-прак. конф. «Гло­бальные изменения климата и ме­ха­низмы адаптации к ним». Москва, 10-11 ноября 2009 г. [Электрон ресурс] URL: http:www.intech-consult.ru
10. Сафаров С.Г. Современная тенденция изме­нения температуры воздуха и атмосферных осадков в Азербайджане. Элм. Баку, 2000, 300 с.
11. Сафаров С. Г., Магеррамова М.М. Иссле­дование вековой динамики температуры воздуха на юго-восточном склоне Большого Кавказа (в пре­делах Азербайджанской Республики) // Сборник на­учных трудов Грузинского Технического Универ­ситета, №72, 2017, Тбилиси, с.145-151.
12. Сафаров С.Г., Рамазанов Р.Г. Оценка воз­мож­ных связей между гло­бальной и региональной тем­пературами воздуха (на примере северо-восточного склона Малого Кавказа) / Материалы Между­на­родной научн. конференции: Проблемы гидрометео­рологического обеспечения хозяйственной деятель­ности в условиях изменяющегося климата. Белорус. гос. ун-т; редкол.: П.С. Лопух (отв. ред.) [и др.]. Минск, 2015, 5 – 8 мая, с.145-147.
13. Уланова Е.С., Сиротенко О.Д. Методы ста­тистического анализа в агрометеорологии. Л.: Гид­ро­метеоиздат. 1968, 198 с.
14. Proietti T., Hillebrand E. Seasonal Changes in Central England Temperatures//CREATES Research Paper, June 1, 2015
15. Rohde R., Muller R.A., Jacobsen R., Muller E., Perlmutter S., et al. (2013) A New Estimate of the Average Earth Surface Land Temperature Spanning 1753 to 2011. Research Article a SciTechnol journal: Geoinformatics & Geostatistics. An Overview 1:1. Volume 1 • Issue 1 • 1000101.
16. WMO statement on the status of the Global Climate in 1995. World Meteorological Organization, 1996. № 838.
17. Yu L., QiuFang С., Hui Ming S., ZhiSheng A., Linderholm H.W. Ampli­tudes, rates, periodicities and causes of temperature variations in the past 2485 years and future trends over the central-eastern Tibetan Plateau //Chinese Sci Bull October (2011) Vol.56 No.28-29.

Accepted for publication: December 18, 2022

Download article