CİS ALƏTLƏRİNDƏN İSTİFADƏ ETMƏKLƏ AZƏRBAYCANDA BORU KƏMƏRLƏRİ ÜÇÜN TƏBİİ TƏHLÜKƏ RİSKİNİN ÇOXKOMPONENTLİ QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSI
A.E.Babaxanov
Xülasə. Məqalədə Azərbaycan ərazisi ilə xam neft və qaz nəql edən boru kəmərlərinə təsir göstərən geo-təhlükəli risklərin qiymətləndirilməsi metodologiyası təqdim edilmişdir. Metodologiyanın mahiyyəti yeraltı boru kəmərlərinin və anbarın xətti hissələrinin işinə təsir edən geo-təhlükə risklərinin çoxsəviyyəli və çoxkomponentli təyinindən ibarətdir. Bu metodologiyada əsas diqqət geo-təhlükələrin risk səviyyələrini ümumiləşdirməklə sonradan ümumi əmsallı vahid risklər səviyyəsinə gətirməyə yönəlmişdir. Vacib məsələlərdən biridə, hər bir geo-təhlükələrə aid olan düzgün risk əmsalların təyin olunmasıdır ki, və himin əmsalların boru üzrə klassifikasiyasıdır. CİS alətini tətbiq etməklə bu əmsallardan sonradan riskin ümumi, ümumiləşmiş qiyməti kimi xəritələrdə vizuallaşdırmaq üçün istifadə ediləcəyi göstərilmişdir və eyni zamanda, boruların xətt boyu və ya bütöv xətt üzrə geo-təhlükəli risklərin xəritədə üzərində təhlil olunur. Baxılan metodika boru kəmərlərinin çəkildiyi təhlükəli sahələrdə rəqəmsal xəritələrdə aprobasiyadan keçirilmişdir.
Açar sözlər: risk, geo-təhlükə, çoxkomponentli təhlil, risk matrisası, CİS.
Ədəbiyyat
- Бабаханов Н.А., Стихийные Бедсвтия: их проявления в Азербайджане, наносимые ущербы, меры защиты от них, «Элм», 2013, 256 c.
- Skipper J., 2012. The ground as a hazard. In: ICE Manual of Geotechnical Engineering Volume 1. Institution of Civil Engineers, pp. 551-554
- Səfərov S.H. Azərbaycan ərazisində dolu-şimşək və leysan hadisələrinin tədqiqi və onların proqnoz metodları, Coğrafıya elmlər doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim edilmiş dissertasiyamın avtoreferatı, Bakı: Mars print, 2011, 46 s.
- UNISDR – Терминологический глоссарий. Международная стратегиия по уменьшению опасности бедствий, 2009, 43 c.
Çapa qəbul olunub: 18 dekabr 2022
Məqaləni yüklə