[:az]BÖYÜK QAFQAZIN ŞİMAL-ŞƏRQ YAMACININ MƏNİMSƏNİLMƏSİNDƏ İQLİM AMİLLƏRİNİN ROLU[:en]The role of climatic factors in the assimilation of the northeastern slope of the Greater Caucasus[:]

BySarkhan Jafarov

[:az] 

G.N.Hacıyeva  

Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi, akad. H.Ə.Əliyev adına Coğrafiya İnstitutu

hgulnarn@gmail.com

DOI: 10.59423/gnr.2023.40.24.007

X ü l a s ə

Yer kü­rə­si­nin müx­tə­lif məq­səd­lər üçün mə­nim­sə­nil­mə­si­ni rel­yef və iq­lim gös­tə­ri­ci­lə­ri mü­əy­yən edir. Bu iki kom­po­nen­tin bir­lik­də vəh­dət təş­kil et­mə­si, mə­nim­sə­nil­mə­nin in­ten­siv­ləş­mə­si­nə sə­bəb olur. Təq­dim olu­nan mə­qa­lə­də biz eko­sis­te­min əsas kom­po­nent­lə­rin­dən bi­ri olan iq­li­min əsas xü­su­siy­yə­lə­ti­ni təh­lil et­mi­şik. Təd­qi­qat apar­dı­ğı­mız əra­zi­nin müx­tə­lif tə­sər­rü­fat sa­hə­lə­rin­də mə­nim­sə­nil­mə­sin­də, o cüm­lə­dən də əha­li məs­kun­laş­ma­sın­da iq­lim amili olduqca əhəmiyyətli yer tutur. İq­limin əsas amil­lə­ri olan tem­pe­ra­tur, ya­ğın­tı, kü­lək və s. kənd tə­sər­rü­fa­tı­nın, sə­na­ye­nin, həm­çi­nin tu­riz­min in­ki­şa­fı­na xü­su­si­lə tə­sir gös­tə­rir. Mə­qa­lə­də təd­qiq olu­nan Bö­yük Qaf­qa­zın şi­mal-şərq ya­ma­cı­nın dağ geo­sis­tem­lə­ri­nin iq­lim xü­su­siy­yət­lə­ri­nin əra­zi­nin kənd tə­sər­rü­fa­tın­da mə­nim­sə­nil­mə­si­nə tə­si­ri öy­rə­nil­miş­dir. Bu za­man 50 və 100C-dən yu­xa­rı tem­pe­ra­tur gös­tə­ri­ci­lə­ri, rü­tu­bət­li­lik əm­sa­lı, gü­nəş­li gün­lə­rin da­vam­lı­lı­ğı­, ümu­mi ra­dia­si­ya­nın miq­da­rı ön pla­na çə­kil­miş­dir. Bu­nun­la ya­na­şı, təd­qiq olu­nan əra­zinin aq­ro­iq­lim eh­ti­yat­la­rı­nın və ra­yon­laş­ma­sı­nın təh­li­li apa­rı­la­raq, on­la­rın ərazinin mə­nim­sə­nil­mə də­rə­cə­sinə təsiri mü­əy­yən edil­miş­dir. Qeyd olu­nan iq­lim amil­lə­ri­nin hər bi­ri ay­rı-ay­rı­lıq­da araş­dı­rı­la­raq, təd­qiq olu­nan əra­zi­nin kənd tə­sər­rü­fa­tı­na ya­rar­lı­lığı və mə­nim­sə­nil­mə­si də­rə­cə­si öy­rə­nil­miş, həm­çi­nin bu za­man ya­ran­mış və ya­ra­na bi­lə­cək eko­lo­ji prob­lem­lər təd­qiq edil­miş­dir.

Açar sözlər: iqlim ehtiyatları, mənimsənilmə, kənd təsərrüfatı, rütubətlilik əmsalı, temperatur, atmosfer çöküntüləri.

ƏDƏ­BİY­YAT

  1. Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Aq­ro­iq­lim at­la­sı Ba­kı, 1993, 104 s.
  2. Əy­yu­bov Ə.C., Ha­cı­yev Q.Ə. Azər­bay­can SSR-in iq­lim eh­ti­yat­la­rı Ba­kı: Elm. 1984, 131 s.
  3. Məm­mə­dov Q.Ş., Qu­li­yev V.A. Azər­bay­ca­nın şi­mal-şərq əkin­çi­lik zo­na­sı tor­paq­la­rı­nın qiy­mət­lən­di­ril­mə­si Ba­kı: Elm, 2002, 228 s.
  4. Мадатзаде А.А. Климат Азербайджана Ба­ку: Изд-во. АН. Азербайджанской ССР. 1969, с. 16-30.
  5. Мигалева Т.И., Михайлов А.И. Влияние природно-климатических условий на хозяй­ственное освоение территории. Вестник РЭА. Мировая эко­номика, 2009 № 2, с.121-125
  6. Ксенофонтов М. Ю., Ползиков Д. А. К воп­росу о влиянии климатических изменений на раз­ви­тие сельского хозяйства России в дол­госрочной перспективе // Проблемы прог­но­зи­рования. 2020. №3. С. 82–92.
  7. Ксенофонтов М. Ю., Ползиков Д. А., Мель­никова Я. С., Вербицкий Ю. С. Основные тенденции и факторы пространственного раз­вития АПК России в ретроспективе (на примере рынков мяса, молока и зерна) // Научные труды: Институт народ­но­хоз­яйственного прог­нози­ро­вания РАН. 2019. c. 143–173.
  8. Кшиперова Г.Т., Дружинин П.В. Оцен­ке влияния климатических изменений на эко­но­мику российский регионов. Национальные ин­тересы: приоритеты и безопас­ность “Особен­ности реги­онального развития”, 2014, 34 (271), с. 43-49
  9. Шарко Е.Р. — Влияния изменений кли­мата насельское хозяйство в регионах Россий­ской Феде­рации // Теоретическая и прикладная экономика. – 2022. – № 1. DOI:10.25136/2409-8647.2022.1.35866
  10. Шыхлинский Э.М. Атмосферные осад­ки – Климат Азербайджана Баку, 1968 с. 152-185.
  11. Эйюбов А.Ч. Агроклиматические райо­ни­ро­вание Азербайджанской ССР. Баку: Наука, 1968, 175 с.
  12. John T. A., Solomon Z. D., Sean A. P., Hegewisch K. C. Agricultural risks from changing snowmelt // Nature climate change. 2020. Vol. 10(5). 459–471.
  13. Makarov I., Chen H., Paltsev S. Impacts of climate change policies worldwide on the Russian economy // Climate policy. 2020. Vol. 20(10). pp. 1242-1256
  14. Mixai Berca, Horois R. Ndmi use in recognition of water stress issues, related to winter wheat yields in southern Romania. Volume: Scientific Papers Series Management, Economic Engineering in Agriculture and Rural Development Vol. 22, Issue 2, 105-111

 

Çapa qəbul olunub: 18 may 2023

Məqaləni yüklə

 

Hacıyeva  G.N. Böyük Qafqazın şimal-şərq yamacının mənimsənilməsində iqlim amillərinin rolu. Coğrafiya və təbii resurslar, №1 (19), 2023, səh. 50-55.

 [:en]G.N.Hajiyeva

hgulnarn@gmail.com

DOI: 10.59423/gnr.2023.40.24.007

Abstract. The use of lands for various purposes is determined by relief and climatic indicators. The combination of these two components results in increased uptake. In the presented article, we analyzed the main feature of the climate, which is one of the main components of the ecosystem. The climate plays an important role in the development of the study area, in various areas of the economy, including the resettlement of the population. Temperature, precipitation, wind and other climatic factors especially influence the development of agriculture, industry and tourism. The article studies the influence of climatic features of the mountainous geosystems of the northeastern slope of the Greater Caucasus for the development of the territory for agricultural purposes. For this, temperature indicators above 5 and 10C, the humidity coefficient, the duration of sunny days, and the total total radiation are brought to the fore. In addition, an analysis of agroclimatic resources was carried out and the zoning of the study area was carried out, as well as the degree of their development was determined. Each of the noted climatic factors was studied separately, the degree of agricultural suitability and use of the study area was studied, as well as the emerging and possible environmental problems were studied.

Keywords: climatic resources, development, agriculture, humidity coefficient, temperature, atmospheric
precipitation

References

  1. Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Aq­ro­iq­lim at­la­sı Ba­kı, 1993, 104 s.
  2. Əy­yu­bov Ə.C., Ha­cı­yev Q.Ə. Azər­bay­can SSR-in iq­lim eh­ti­yat­la­rı Ba­kı: Elm. 1984, 131 s.
  3. Məm­mə­dov Q.Ş., Qu­li­yev V.A. Azər­bay­ca­nın şi­mal-şərq əkin­çi­lik zo­na­sı tor­paq­la­rı­nın qiy­mət­lən­di­ril­mə­si Ba­kı: Elm, 2002, 228 s.
  4. Мадатзаде А.А. Климат Азербайджана Ба­ку: Изд-во. АН. Азербайджанской ССР. 1969, с. 16-30.
  5. Мигалева Т.И., Михайлов А.И. Влияние природно-климатических условий на хозяй­ственное освоение территории. Вестник РЭА. Мировая эко­номика, 2009 № 2, с.121-125
  6. Ксенофонтов М. Ю., Ползиков Д. А. К воп­росу о влиянии климатических изменений на раз­ви­тие сельского хозяйства России в дол­госрочной перспективе // Проблемы прог­но­зи­рования. 2020. №3. С. 82–92.
  7. Ксенофонтов М. Ю., Ползиков Д. А., Мель­никова Я. С., Вербицкий Ю. С. Основные тенденции и факторы пространственного раз­вития АПК России в ретроспективе (на примере рынков мяса, молока и зерна) // Научные труды: Институт народ­но­хоз­яйственного прог­нози­ро­вания РАН. 2019. c. 143–173.
  8. Кшиперова Г.Т., Дружинин П.В. Оцен­ке влияния климатических изменений на эко­но­мику российский регионов. Национальные ин­тересы: приоритеты и безопас­ность “Особен­ности реги­онального развития”, 2014, 34 (271), с. 43-49
  9. Шарко Е.Р. — Влияния изменений кли­мата насельское хозяйство в регионах Россий­ской Феде­рации // Теоретическая и прикладная экономика. – 2022. – № 1. DOI:10.25136/2409-8647.2022.1.35866
  10. Шыхлинский Э.М. Атмосферные осад­ки – Климат Азербайджана Баку, 1968 с. 152-185.
  11. Эйюбов А.Ч. Агроклиматические райо­ни­ро­вание Азербайджанской ССР. Баку: Наука, 1968, 175 с.
  12. John T. A., Solomon Z. D., Sean A. P., Hegewisch K. C. Agricultural risks from changing snowmelt // Nature climate change. 2020. Vol. 10(5). 459–471.
  13. Makarov I., Chen H., Paltsev S. Impacts of climate change policies worldwide on the Russian economy // Climate policy. 2020. Vol. 20(10). pp. 1242-1256
  14. Mixai Berca, Horois R. Ndmi use in recognition of water stress issues, related to winter wheat yields in southern Romania. Volume: Scientific Papers Series Management, Economic Engineering in Agriculture and Rural Development Vol. 22, Issue 2, 105-111

 Accepted for publication: May 18, 2023

Download article

G.N.Hajiyeva – The role of climatic factors in the assimilation of the northeastern slope of the Greater Caucasus. Geography and Natural Resources, №1 (19), 2023, pp.  50-55.

 [:]

Similar Posts

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *