[:az]BAKI–SİYƏZƏN AVTOMAGİSTRALINDA AVTONƏQLİYYAT VASİTƏLƏRİNİN İNSAN SAĞLAMLIĞINA TƏSİR XÜSUSİYYƏTLƏRİ[:en]THE MAİN GEOCHEMİCAL CHARACTERİSTİCS OF THE TERRİTORİES ADJACENT TO THE CİTY OF SUMGAYİT AND THEİR İMPACT ON HUMAN HEALTH[:]

[:az]

Ə.A.Əliyev

AMEA akad. H.Ə.Əliyev ad. Coğrafiya İnstitutu, AZ 1143, Bakı, H.Cavid pr., 115

anveraliyev840@gmail.com

DOI: 10.59423/gnr.2023.56.37.014

X ü l a s ə

Cə­miy­yə­tin in­ki­şaf et­miş nəq­liy­yat şə­bə­kə­si ilə tə­mi­na­tı­nın bö­yük üs­tün­­lük­lə­ri ilə bə­ra­bər, onun dai­mi və di­na­mi­ki in­ki­şa­fı bi­os­fe­rin bü­tün kom­­po­­nent­lə­ri­nə zə­rər­li tə­si­ri qa­çıl­maz­dır. Ümum­dün­ya Sə­hiy­yə Təş­ki­la­tı­nın (ÜST) mə­lu­mat­la­rı­na gö­rə ha­zır­da Yer kü­rə­si­nin şə­hər­lər­də və in­ten­siv ma­gist­ral­lar bo­yu ya­şa­yan əha­li­si­nin üç­də iki his­sə­si çirk­lən­miş ha­va ilə nə­fəs alır ki, bu da bir çox xəs­tə­lik­lə­rin ar­tı­mı­na sə­bəb olur. İn­san­la­rın ən çox tə­mas­da ol­du­ğu at­mos­fer qa­tı­nı da­xi­li yan­ma mü­hər­rik­li nəq­liy­yat va­si­tə­lə­ri tər­ki­bin­də ki­fa­yət qə­dər zə­rər­li olan  kim­yə­vi bir­ləş­mə­lər­lə aram­sız ola­raq çirk­lən­di­rir. On­lar at­mos­fe­rin cə­mi 23%-ə qə­də­ri­ni təş­kil edən və can­lı­la­rın mü­hüm hə­yat mən­bə­yi olan  ok­si­ge­ni ən çox  iş­lə­dən nəq­liy­yat nö­vü omaq­la, həm də tə­bii mü­hü­tü­mü­zü 260-ə qə­dər zə­rər­li mad­də­lər­lə çirk­lən­di­rir. Prob­le­min cid­di­li­yi­ni nə­zə­rə ala­raq təq­dim olu­nan mə­qa­lə­də məq­səd əra­zi­nin tor­paq sa­hə­si­nə və son­da sağ­lam­lı­ğı­mı­za vur­du­ğu zi­yan­la­rı el­mi cə­hət­dən araş­dır­maq­dır. Onu da qeyd edək ki, bu prob­lem dün­ya­nın bir çox öl­kə­lə­rin­də la­zı­mın­ca araş­dı­rıl­sa da, res­pub­li­ka­mız­da tə­əs­süf ki, ilk də­fə ola­raq öy­rə­ni­lir.

Açar sözlər: daxili yanma mühərrikləri, torpaq sahəsi, insan sağlamlığı, nəqliyyat vasitələri, zərərli tullantılar.

 

ƏDƏ­BİY­YAT

  1. Bu­da­qov B.Ə., Əh­mə­dov A. H, Rüs­tə­mov.Q.İ. Tib­bi-eko­geo­kim­yə­vi land­şaft xə­ri­tə­si. AR Eko­lo­ji At­las, BKF, Ba­kı., 2009, s. 97-98.
  2. Əli­yev Ə.A, Ba­kı-Qu­ba və Ru­si­ya sər­həd­di (M-1) av­to­mo­bil yo­lun­da hə­rə­kət in­ten­siv­li­yi­nin mo­ni­to­rin­qi və ət­raf mü­hü­tin və­ziy­yə­ti. AMEA хə­bər­lə­ri, Yer elmləri seriyası, Bakı: 2013. N:1 s. 96-99
  3. Aвтомобильный транспорт и охрана окружающей среды. – Саратов: Изд-во «Ареал», 2004. 295 с.
  4. А.В. Шабров, В.Г. Маймулов. Окружающая среда и здоровье человека, СПб., 1993. 173 с.
  5. Алексеенко.В.А. Геохимическая экология. М., Логос, 2010. 310c .
  6. Алексеев.Ю. В. Тяжелые металлы в почвах и растениях. Ленинград, В. О. Агропромиздат, 1987. 347
  7. А.П. Виноградов. Геохимия редких и рассеянных химических элементов в почвах. 2-е изд. М., 1957.
  8. Даутов.Ф.Ф Изучение здоровья населения в связи с факторами среды Казань.,1990. 117 с.
  9. Kovda B.A. Биогеохимия почвенного покрова. М., 1985. 350 с.
  10. Пeрeльман A.И. Геохимия ландшафта. Высшая щкола, М., 1975. 345 с.,
  11. Сает Ю.Е., Ревич Б.А. и др. Геохимия окружающей среды.. Изд-во: М.: Недра, 1990.
  12. Зайцева Н. В. Влияние на здоровье населения вы¬бросов свинца автотранспорта / Н. В. Зайцева // Гигиена и санитария. – 1999. № 3.с. 3–10.
  13. Dory D. Towards a geographic analysis of pluralistic health care systems /Geographia Medica. 1992. Suppl. 8. рp. 61–64

Çapa qəbul olunub: 18 may 2023

Məqaləni yüklə

 

Əliyev Ə.A. Bakı–Siyəzən avtomagistralında avtonəqliyyat vasitələrinin insan sağlamlığına təsir xüsusiyyətləri. Coğrafiya və təbii resurslar, №1 (19), 2023, səh. 101-109.

 [:en]

A.A.Aliyev

anveraliyev840@gmail.com

DOI: 10.59423/gnr.2023.56.37.014

Abstract. Along with the great benefits provided to society by a constantly and dynamically developing transport network, its detrimental effect on all components of the biosphere is inevitable. According to the World Health Organization, in currently two-thirds of the world’s population living in cities and along intensive highways, breathes polluted air, which causes the growth of many diseases. The atmospheric layer, with which people are most in contact, is continuously polluted by the most harmful chemical compounds from internal combustion engines of cars. It is the most used form of transport, using oxygen, which makes up only 23% of the atmosphere and is an important source of life for living beings. Given the seriousness of the problem, the present article is devoted to the study of the impact of vehicles on the soil cover of the study area.

Keywords: internal combustion engines, soilvegetation, people, health, vehicles, harmful waste

Reference

  1. Bu­da­qov B.Ə., Əh­mə­dov A. H, Rüs­tə­mov.Q.İ. Tib­bi-eko­geo­kim­yə­vi land­şaft xə­ri­tə­si. AR Eko­lo­ji At­las, BKF, Ba­kı., 2009, s. 97-98.
  2. Əli­yev Ə.A, Ba­kı-Qu­ba və Ru­si­ya sər­həd­di (M-1) av­to­mo­bil yo­lun­da hə­rə­kət in­ten­siv­li­yi­nin mo­ni­to­rin­qi və ət­raf mü­hü­tin və­ziy­yə­ti. AMEA хə­bər­lə­ri, Yer elmləri seriyası, Bakı: 2013. N:1 s. 96-99
  3. Aвтомобильный транспорт и охрана окружающей среды. – Саратов: Изд-во «Ареал», 2004. 295 с.
  4. А.В. Шабров, В.Г. Маймулов. Окружающая среда и здоровье человека, СПб., 1993. 173 с.
  5. Алексеенко.В.А. Геохимическая экология. М., Логос, 2010. 310c .
  6. Алексеев.Ю. В. Тяжелые металлы в почвах и растениях. Ленинград, В. О. Агропромиздат, 1987. 347
  7. А.П. Виноградов. Геохимия редких и рассеянных химических элементов в почвах. 2-е изд. М., 1957.
  8. Даутов.Ф.Ф Изучение здоровья населения в связи с факторами среды Казань.,1990. 117 с.
  9. Kovda B.A. Биогеохимия почвенного покрова. М., 1985. 350 с.
  10. Пeрeльман A.И. Геохимия ландшафта. Высшая щкола, М., 1975. 345 с.,
  11. Сает Ю.Е., Ревич Б.А. и др. Геохимия окружающей среды.. Изд-во: М.: Недра, 1990.
  12. Зайцева Н. В. Влияние на здоровье населения вы¬бросов свинца автотранспорта / Н. В. Зайцева // Гигиена и санитария. – 1999. № 3.с. 3–10.
  13. Dory D. Towards a geographic analysis of pluralistic health care systems /Geographia Medica. 1992. Suppl. 8. рp. 61–64

Accepted for publication: May 18, 2023

Download article

A.A.Aliyev – The main geochemical characteristics of the territories adjacent to the city of Sumgayit and their impact on human health. Geography and Natural Resources, №1 (19), 2023, pp. 101-109.

 [:]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *