[:az]BAKI ŞƏHƏRİNİN QƏSƏBƏLƏRİ VƏ ONLARIN DEMOQRAFİK İNKİŞAFI[:ru]ПОСЕЛЕНИЯ ГОРОДА БАКУ И ИХ ДЕМОГРАФИЧЕСКОЕ РАЗВИТИЕ[:en]SETTLEMENTS OF BAKU AND THEİR DEMOGRAPHİC DEVELOPMENT[:]

[:az]Z.A.Mirzəyeva

AMEA akad. H.Ə.Əliyev ad. Coğrafiya İnstitutu

AZ 1143, Bakı, H.Cavid pr., 115

mirzeyeva.zeyneb.92@mail.ru

X ü l a s ə

Sosial-iqtisadi bazanın Bakı şəhərində cəmlənməsi, bununla nəticələnən bir tərəfli inkişaf, paytaxt mövqe və s. amillər demoqrafik potensialın da bura­da toplanmasına səbəb olmuşdur. Nəticədə həm şəhər mərkəzində, həm də ət­raf qəsəbələrdə əhalinin sayı sürətlə artmış, ərazi demoqrafik yüklənməyə mə­ruz qalmışdır. Tədqiqat aparılan 1989-2020-ci illər ərzində şəhər mərkəzində əhali ətraf qəsəbələrə nisbətən zəif templə artmışdır. Respublika üzrə bütün qəsəbələrin 22,6%-i, onlarda yaşayan əhalinin isə 66%-i Bakı şəhər qəsə­bə­lərinin payına düşür. Ölkə üzrə demək olar ki, bütün iri qəsəbələrin Bakı ət­rafında yerləşməsi əhali sayının çox olmasına gətirib çıxarır.

Məqalədə Bakı şəhər qəsəbələrinin demoqrafik inkişaf xüsusiyyətləri öy­rənilmiş, həmçinin qəsəbələrin formalaşmasına və sonrakı inkişafına təsir edən təbii-coğrafi, sosial-iqtisadi amillər araşdırılmışdır. Bakı şəhərində ge­dən urbanizasiya proseslərinin qəsəbələrə təsiri göstərilmiş, gələcək inkişaf istiqamətləri müəyyən edilmişdir.

Açar sözlər:

qəsəbə, şəhər əhalisi, demoqrafik proseslər, urbanizasiya, Bakı şəhəri

 

ƏDƏBİYYAT

1. Azərbaycanın demoqrafik göstəriciləri. Bakı DSK, 2020, 529 s.
2. Azərbaycanın əhalisi. Bakı DSK, 2020, 135 s.
3. Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası. II cild. İqtisadi, sosial və siyasi coğrafiya. Bakı 2015, 328 s.
4. Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası. III cild. Regional coğrafiya. Bakı 2015, 399 s.
5. Azərbaycan Respublikası əhalisinin 1999-cu il siyahıya almasının yekunları. I hissə. əhalinin sayı, cins-yaş tərkibi. Bakı, DSK, 2000, 565 s.
6. Azərbaycan Respublikası əhalisinin 2009-ci il siyahıya almasının yekunları. I hissə. əhalinin sayı, yerləşməsi,cins, yaş tərkibi və nikah vəziyyəti. Bakı, DSK, 2010, 629 s.
7. “Bakı şəhər və qəsəbələrinin sosial-iqtisadi inkişafına dair Dövlət Proqramı” 17 yanvar 2014.
8. Bədəlov E.S. Abşeron iqtisadi-coğrafi ra­yo­nunda sosial-demoqrafik problemlər və məskunlaşma məsələləri. Bakı 2016, 200 s.
9. Bədəlov E.S. Abşeron iqtisadi-coğrafi rayo­nunda iqtisadi-sosial bazanın tənzimlənməsi isti­qa­mət­ləri. Coğrafiya və təbii resurslar № 1, 2016. s 70-73.
10. Eminov Z.N. Azərbaycanın əhalisi. Bakı: Çıraq, 2005, 560 s.
11. Əfəndiyev V.Ə., Dəmirqayayev Ş.Q. Azər­bay­can Respublikası şəhərlərinin inkişafının coğrafi mə­sələləri. Bakı 1995, 176 s.
12. Əfəndiyev V.Ə., Qasımova F.E. Azərbaycanda qəsəbə. Bakı 2013, 219s.
13. Əfəndiyev V.Ə., Nağıyev S.Q. Geourbanistika. Bakı 2016, 272 s.
14. “Ərazi quruluşu və inzibati ərazi bölgüsü haq­qında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu. Bakı şə­həri, 13 iyun 2000-ci i № 892-IQ
15. Hacızadə Ə.M. Azərbaycan SSR əhalisi və onun məskunlaşması. Bakı 1965, 216 s.
16. Mehrəliyev E.Q., Əyyubov N.H., Sadıqov M.O., Azərbaycan SSR-də əhalinin məskunlaşma mə­sə­lələri. Bakı 1988, 192 s.
17. Paşayev N.Ə., Əyyubov N.H., Eminov Z.N. Azərbaycan Respublikasının iqtisadi, sosial və siyasi coğ­rafiyası. Bakı: Çıraq, 2010, 416 s

 

Çapa qəbul olunub: 15 dekabr 2021

Məqaləni yüklə[:ru]З.А.Мирзаева

Аннотация. Концентрация социально-экономи­ческой базы в Баку, как следствие одностороннее развитие, положение столицы и др. факторы, привели к накоплению здесь демографического по­тенциала. В результате население как центра города, так и близлежащих поселений быстро увеличи­ва­лось, а территория подвергалась демографической перегрузке. В период 1989-2020 гг. население цен­тра города росло медленнее, чем окружающих на­селенных пунктов. На долю поселков города Баку приходится 22,6% всех населенных пунктов страны и 66% проживающего в них населения. Тот факт, что почти все крупные населенные пункты страны расположены вокруг Баку, приводит к большой чис­ленности населения. В статье исследуются особенности демографи­ческого развития поселений города Баку, а также природно-географические, социально-экономичес­кие факторы, влияющие на формирование и даль­нейшее развитие поселений. Показано влияние про­цессов урбанизации в Баку на населенные пункты и определены направления будущего развития.

Ключевые слова: поселение, городское насе­ле­ние, демографические процессы, урбанизация, Го­род Баку.

 

ЛИТЕРАТУРА 

1. Azərbaycanın demoqrafik göstəriciləri. Bakı DSK, 2020, 529 s.
2. Azərbaycanın əhalisi. Bakı DSK, 2020, 135 s.
3. Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası. II cild. İqtisadi, sosial və siyasi coğrafiya. Bakı 2015, 328 s.
4. Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası. III cild. Regional coğrafiya. Bakı 2015, 399 s.
5. Azərbaycan Respublikası əhalisinin 1999-cu il siyahıya almasının yekunları. I hissə. əhalinin sayı, cins-yaş tərkibi. Bakı, DSK, 2000, 565 s.
6. Azərbaycan Respublikası əhalisinin 2009-ci il siyahıya almasının yekunları. I hissə. əhalinin sayı, yerləşməsi,cins, yaş tərkibi və nikah vəziyyəti. Bakı, DSK, 2010, 629 s.
7. “Bakı şəhər və qəsəbələrinin sosial-iqtisadi inkişafına dair Dövlət Proqramı” 17 yanvar 2014.
8. Bədəlov E.S. Abşeron iqtisadi-coğrafi ra­yo­nunda sosial-demoqrafik problemlər və məskunlaşma məsələləri. Bakı 2016, 200 s.
9. Bədəlov E.S. Abşeron iqtisadi-coğrafi rayo­nunda iqtisadi-sosial bazanın tənzimlənməsi isti­qa­mət­ləri. Coğrafiya və təbii resurslar № 1, 2016. s 70-73.
10. Eminov Z.N. Azərbaycanın əhalisi. Bakı: Çıraq, 2005, 560 s.
11. Əfəndiyev V.Ə., Dəmirqayayev Ş.Q. Azər­bay­can Respublikası şəhərlərinin inkişafının coğrafi mə­sələləri. Bakı 1995, 176 s.
12. Əfəndiyev V.Ə., Qasımova F.E. Azərbaycanda qəsəbə. Bakı 2013, 219s.
13. Əfəndiyev V.Ə., Nağıyev S.Q. Geourbanistika. Bakı 2016, 272 s.
14. “Ərazi quruluşu və inzibati ərazi bölgüsü haq­qında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu. Bakı şə­həri, 13 iyun 2000-ci i № 892-IQ
15. Hacızadə Ə.M. Azərbaycan SSR əhalisi və onun məskunlaşması. Bakı 1965, 216 s.
16. Mehrəliyev E.Q., Əyyubov N.H., Sadıqov M.O., Azərbaycan SSR-də əhalinin məskunlaşma mə­sə­lələri. Bakı 1988, 192 s.
17. Paşayev N.Ə., Əyyubov N.H., Eminov Z.N. Azərbaycan Respublikasının iqtisadi, sosial və siyasi coğ­rafiyası. Bakı: Çıraq, 2010, 416 s

 

Принята к публикации: 15 декабря 2021 г.

Скачать статью[:en]Z.A.Mirzayeva

Abstract. The concentration of the socio-economic base in Baku, the resulting unilateral development, the po­sition of the capital, etc. Factors have also led to the accumulation of demographic potential here. As a result, the population of both the city center and surrounding settlements increased rapidly, and the area was subject to demographic overload. During the period 1989-2020, the population of the city center grew at a slower rate than the surrounding settlements. Baku settlements ac­count for 22.6% of all settlements in the country and 66% of the population living in them. The fact that almost all major settlements in the country are located around Baku leads to a large population. The article studies the features of the demographic deve­lopment of Baku city settlements, as well as natural-geographical, socio-economic factors influencing the formation and further development of settlements. The impact of urbanization processes in Baku on the settle­ments was shown, and future development directions were identified.

Keywords: settlement, urban population, demo­gra­phic processes, urbanization, Baku city.

 

REFERENCES

1. Azərbaycanın demoqrafik göstəriciləri. Bakı DSK, 2020, 529 s.
2. Azərbaycanın əhalisi. Bakı DSK, 2020, 135 s.
3. Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası. II cild. İqtisadi, sosial və siyasi coğrafiya. Bakı 2015, 328 s.
4. Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası. III cild. Regional coğrafiya. Bakı 2015, 399 s.
5. Azərbaycan Respublikası əhalisinin 1999-cu il siyahıya almasının yekunları. I hissə. əhalinin sayı, cins-yaş tərkibi. Bakı, DSK, 2000, 565 s.
6. Azərbaycan Respublikası əhalisinin 2009-ci il siyahıya almasının yekunları. I hissə. əhalinin sayı, yerləşməsi,cins, yaş tərkibi və nikah vəziyyəti. Bakı, DSK, 2010, 629 s.
7. “Bakı şəhər və qəsəbələrinin sosial-iqtisadi inkişafına dair Dövlət Proqramı” 17 yanvar 2014.
8. Bədəlov E.S. Abşeron iqtisadi-coğrafi ra­yo­nunda sosial-demoqrafik problemlər və məskunlaşma məsələləri. Bakı 2016, 200 s.
9. Bədəlov E.S. Abşeron iqtisadi-coğrafi rayo­nunda iqtisadi-sosial bazanın tənzimlənməsi isti­qa­mət­ləri. Coğrafiya və təbii resurslar № 1, 2016. s 70-73.
10. Eminov Z.N. Azərbaycanın əhalisi. Bakı: Çıraq, 2005, 560 s.
11. Əfəndiyev V.Ə., Dəmirqayayev Ş.Q. Azər­bay­can Respublikası şəhərlərinin inkişafının coğrafi mə­sələləri. Bakı 1995, 176 s.
12. Əfəndiyev V.Ə., Qasımova F.E. Azərbaycanda qəsəbə. Bakı 2013, 219s.
13. Əfəndiyev V.Ə., Nağıyev S.Q. Geourbanistika. Bakı 2016, 272 s.
14. “Ərazi quruluşu və inzibati ərazi bölgüsü haq­qında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu. Bakı şə­həri, 13 iyun 2000-ci i № 892-IQ
15. Hacızadə Ə.M. Azərbaycan SSR əhalisi və onun məskunlaşması. Bakı 1965, 216 s.
16. Mehrəliyev E.Q., Əyyubov N.H., Sadıqov M.O., Azərbaycan SSR-də əhalinin məskunlaşma mə­sə­lələri. Bakı 1988, 192 s.
17. Paşayev N.Ə., Əyyubov N.H., Eminov Z.N. Azərbaycan Respublikasının iqtisadi, sosial və siyasi coğ­rafiyası. Bakı: Çıraq, 2010, 416 s

 

Publication Date: December 15, 2021

Download the article[:]