[:az]ŞƏKİ-ZAQATALA İQTİSADİ-COĞRAFİ RAYONUNDA ETNOSLARIN MƏSKUNLAŞMASININ TARİXİ-COĞRAFİ XÜSUSİYYƏTLƏRİ[:ru]ИСТОРИКО-ГЕОГРАФИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ РАССЕЛЕНИЯ ЭТНОСОВ В ЭКОНОМИКО-ГЕОГРАФИЧЕСКОМ РЕГИОНЕ ШЕКИ-ЗАГАТАЛА[:en]HISTORICAL-GEOGRAPHICAL FEATURES OF ETHNOS SETTLEMENT IN THE ECONOMIC-GEOGRAPHICAL REGION OF SHEKI-ZAGATALA[:]

[:az]B.Ə.Hüseynova

AMEA-nın akad. H.Ə.Əliyev adına Coğrafiya İnstitutu

AZ 1143, Bakı, H.Cavid pros. 115.

nane_huseinova@yahoo.com

 

X ü l a s ə

Məqalədə Şəki-Zaqatala iqtisadi-coğrafi rayonunda etnosların sayının dinamikası və ona təsir göstərən başlıca amillər araşdırılmış, onların inzibati ra­yonlar üzrə xüsusi çəkilərinin struktur dəyişiklikləri tədqiq edilmişdir. Ta­ri­xən Azərbaycanda müxtəlif xalqların nümayəndələri bir-birinə çox yaxın qon­şu­luq şəraitində yaşamış və Azərbaycanın etnik tərkibinin formalaşması bi­la­va­sitə etnik və demoqrafik amillərin təsiri altında baş verən uzun və mürəkkəb bir tarixi proses kimi özünü göstərmişdir. Bu səbəbdən regionda etnosların ta­­rixi və müasir məskunlaşmasının tarixi-coğrafi xüsusiyyətləri təhlil edil­miş­dir. Bölgədə azsaylı xalqların rəngarəngliyini nəzərə alaraq, müxtəlif xalqlar arasında etimadı möhkəmləndirən və etnik münasibətləri tarazlayan sosial tə­za­hür kimi multikultural məsələlərə də toxunulmuşdur. Tədqiqat işində Şəki-Za­qatala iqtisadi rayonunda etnosların tarixi-coğrafi xüsusiyyətlərinə dair nə­ti­cələr verilmişdir.

Açar sözlər: Milli tərkib, etnos, məskunlaşma, tarixi-coğrafi xüsusiyyətlər, multikulturalizm

 

ƏDƏBİYYAT

1. Ağayev İ.M. Müasir şəraitdə Azərbaycanda milli-etnik proseslər. “MBM”, Bakı, 2006, 180 s.
2. Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Ko­mi­təsi. Azərbaycan Regionları 2016. Bakı, 2017, 820 s.
3. Azərbaycan Respublikasında əhalinin siya­hı­ya­alma materialları (1999-cu il), I hissə. “Səda”, Ba­kı, 2000, 565 s.
4. Azərbaycan Respublikasında əhalinin siya­hı­ya­alma materialları (2009-cu il), I hissə. “Səda”, Bakı, 2010, 629 s.
5. AMEA, Coğrafiya İnstitutu. Şəki-Zaqatala iq­ti­sa­di-coğrafi rayonunda əhali məskunlaşması və demoqrafik inkişaf problemləri (monoqrafiya). “Avropa”, Bakı, 2016, 184 s.
6. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. “Azər­bay­can” cildi. “Şərq-Qərb”, Bakı, 2007, 884 s.
7. Cavadov Q.C. Azərbaycanın azsaylı xalqları və mil­li azlıqları. “Elm”, Bakı, 2000, 440 s.
8. Z.N. Azərbaycan əhalisi. Bakı, 2005, 560 s.
9. Əfəndiyev V.Ə., Dəmirqayayev Ş.Q. Azər­bay­can Respublikası şəhərlərinin inkişafının coğ­rafi məsələləri. “Nicat”, Bakı, 1995, 172 s.
10. Əliyev Ş.H. Şimal-qərbi Azərbaycan: in­gi­loylar, I kitab. “Təhsil”, Bakı, 2007, 280 s.
11. Əyyubov N.H., Vəliyev Ə. “Azərbaycanda əha­linin məskunlaşması və idarə olunması”. “İq­ti­sa­diyyat və həyat”, Bakı, 1991
12. İsmayılov G.K.Tolerantlıq: bildiklərimiz və bil­mə­diklərimiz. “Nurlar”, Bakı, 2014, 240 s.
13. Muradov Ş.M., Baxış Ç.Ə. Azərbaycan Res­pub­li­kasında etno-demoqrafik proseslər: tarixi də­yi­ş­ikliklər və reallıqlar. “İqtisadiyyat”, Bakı, 2013, 135 s.
14. Mustafayev A.N. İngiloyların maddi mə­dəniyyəti. “Çaşıoğlu”, Bakı, 2005, 224 s.
15. Niftiyev N.M. Azərbaycanda birgəyaşayış və multikulturalizm. “Bakı Beynəlxalq Mul­tikuturlizm mərkəzi”, Bakı, 2015, 408 s.
16. Nuriyev E.B. Azərbaycan SSR-in Şəki-Zaqatala zonasının toponimiyası. Bakı, 1989, 109 s.
17. Артамонов М.И. История Хазар. “Книга по требованию”, Москва, 2016, 220 с.
18. Гербер И.Г. История, география, этнография Дагестана в XVIII—XIX вв. (Архивные ма­те­риалы). “Восточной литературы”, Москва, 1958, 230 c.
19. Латифова Э. М. Cеверо-западный: Или­суй­ское султанство. “Алтай”, Баку, 1999, 109 с.
20. Усларъ П.К. Этнография Кавказа. “Уп­рав­ле­ния Кафгазского учебного округа”, Тиф­лисъ, 1890, 356 с.
21. Minorsky V.F. Studies in Caucasian history. “Tay­lor¢s Foreign”, London, 1957, 320 p.
22. Dövlət Statistika Komitəsi 2018-ci il məlu­mat­ları (2019, 22 fevral) Mənbə: http://www.stat.gov.az/source/demography/

Məqaləni yüklə[:ru]Б.А. Гусейнова

Резюме. В статье анализируются динамика чис­ленности этносов в экономико-географическом ре­гионе Шеки-Загатала и основные факторы, влияю­щие на них, а также изучаются их структурные изменения в административных районах. Пред­ста­ви­тели разных народов в историческом периоде жили в непосредственной близости друг от друга, и формирование этнического состава Азербайджана оказалось длительным и сложным историческим про­цессом под влиянием этнических и демогра­фи­чес­ких факторов. По этой причине про­анализи­ро­ва­ны историко-географические особенности исто­ри­чес­кого и современного расселения этносов в ре­ги­оне. Принимая во внимание разнообразие малых на­родов в регионе, также затрагивались муль­ти­куль­тур­ные проблемы как социальное явление, которое укрепляет доверие между различными народами и уравновешивает этнические отношения. Пред­став­ле­ны результаты исследований по историко -ге­огра­фи­ческому особенности этносов в Шеки-За­га­та­ль­ском экономическом районе.

 

Ключевые слова: национальный состав, этнос, рас­селение, историко-географические особенности, мультикультурализм.

 

ЛИТЕРАТУРА

1. Ağayev İ.M. Müasir şəraitdə Azərbaycanda milli-etnik proseslər. “MBM”, Bakı, 2006, 180 s.
2. Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Ko­mi­təsi. Azərbaycan Regionları 2016. Bakı, 2017, 820 s.
3. Azərbaycan Respublikasında əhalinin siya­hı­ya­alma materialları (1999-cu il), I hissə. “Səda”, Ba­kı, 2000, 565 s.
4. Azərbaycan Respublikasında əhalinin siya­hı­ya­alma materialları (2009-cu il), I hissə. “Səda”, Bakı, 2010, 629 s.
5. AMEA, Coğrafiya İnstitutu. Şəki-Zaqatala iq­ti­sa­di-coğrafi rayonunda əhali məskunlaşması və demoqrafik inkişaf problemləri (monoqrafiya). “Avropa”, Bakı, 2016, 184 s.
6. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. “Azər­bay­can” cildi. “Şərq-Qərb”, Bakı, 2007, 884 s.
7. Cavadov Q.C. Azərbaycanın azsaylı xalqları və mil­li azlıqları. “Elm”, Bakı, 2000, 440 s.
8. Z.N. Azərbaycan əhalisi. Bakı, 2005, 560 s.
9. Əfəndiyev V.Ə., Dəmirqayayev Ş.Q. Azər­bay­can Respublikası şəhərlərinin inkişafının coğ­rafi məsələləri. “Nicat”, Bakı, 1995, 172 s.
10. Əliyev Ş.H. Şimal-qərbi Azərbaycan: in­gi­loylar, I kitab. “Təhsil”, Bakı, 2007, 280 s.
11. Əyyubov N.H., Vəliyev Ə. “Azərbaycanda əha­linin məskunlaşması və idarə olunması”. “İq­ti­sa­diyyat və həyat”, Bakı, 1991
12. İsmayılov G.K.Tolerantlıq: bildiklərimiz və bil­mə­diklərimiz. “Nurlar”, Bakı, 2014, 240 s.
13. Muradov Ş.M., Baxış Ç.Ə. Azərbaycan Res­pub­li­kasında etno-demoqrafik proseslər: tarixi də­yi­ş­ikliklər və reallıqlar. “İqtisadiyyat”, Bakı, 2013, 135 s.
14. Mustafayev A.N. İngiloyların maddi mə­dəniyyəti. “Çaşıoğlu”, Bakı, 2005, 224 s.
15. Niftiyev N.M. Azərbaycanda birgəyaşayış və multikulturalizm. “Bakı Beynəlxalq Mul­tikuturlizm mərkəzi”, Bakı, 2015, 408 s.
16. Nuriyev E.B. Azərbaycan SSR-in Şəki-Zaqatala zonasının toponimiyası. Bakı, 1989, 109 s.
17. Артамонов М.И. История Хазар. “Книга по требованию”, Москва, 2016, 220 с.
18. Гербер И.Г. История, география, этнография Дагестана в XVIII—XIX вв. (Архивные ма­те­риалы). “Восточной литературы”, Москва, 1958, 230 c.
19. Латифова Э. М. Cеверо-западный: Или­суй­ское султанство. “Алтай”, Баку, 1999, 109 с.
20. Усларъ П.К. Этнография Кавказа. “Уп­рав­ле­ния Кафгазского учебного округа”, Тиф­лисъ, 1890, 356 с.
21. Minorsky V.F. Studies in Caucasian history. “Tay­lor¢s Foreign”, London, 1957, 320 p.
22. Dövlət Statistika Komitəsi 2018-ci il məlu­mat­ları (2019, 22 fevral) Mənbə: http://www.stat.gov.az/source/demography/

Скачать статью[:en]B.A.Huseynova

Abstract. In the article, the dynamics of the num­ber of ethnos and the main factors affecting them have been examined, and their structural changes in the ad­ministrative regions have been studied in the economic-geographical region of Shaki-Zagatala. Historically, rep­resentatives of different nations lived in close pro­ximity to each other, and the formation of the ethnic composition of Azerbaijan has proved to be a long and complicated historical process under the influence of eth­nic and demographic factors. For this reason, his­to­ri­cal and geographical features of the historical and mo­dern settlement of ethnos in the region have been ana­lyzed. Taking into account the diversity of minorities in the region, multicultural issues have also been touched upon as a social phenomenon that strengthens credibility among different nations and balances ethnic relations. In the research material, the results have been noted re­la­ting to historical-geographical features   of ethonos in the Shaki-Zagatala economic region.

 

Keywords: National composition, ethnos, set­tle­ment, features of historical-geographical, mul­ti­cul­tu­ra­lism

 

REFERENCES

1. Ağayev İ.M. Müasir şəraitdə Azərbaycanda milli-etnik proseslər. “MBM”, Bakı, 2006, 180 s.
2. Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Ko­mi­təsi. Azərbaycan Regionları 2016. Bakı, 2017, 820 s.
3. Azərbaycan Respublikasında əhalinin siya­hı­ya­alma materialları (1999-cu il), I hissə. “Səda”, Ba­kı, 2000, 565 s.
4. Azərbaycan Respublikasında əhalinin siya­hı­ya­alma materialları (2009-cu il), I hissə. “Səda”, Bakı, 2010, 629 s.
5. AMEA, Coğrafiya İnstitutu. Şəki-Zaqatala iq­ti­sa­di-coğrafi rayonunda əhali məskunlaşması və demoqrafik inkişaf problemləri (monoqrafiya). “Avropa”, Bakı, 2016, 184 s.
6. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. “Azər­bay­can” cildi. “Şərq-Qərb”, Bakı, 2007, 884 s.
7. Cavadov Q.C. Azərbaycanın azsaylı xalqları və mil­li azlıqları. “Elm”, Bakı, 2000, 440 s.
8. Z.N. Azərbaycan əhalisi. Bakı, 2005, 560 s.
9. Əfəndiyev V.Ə., Dəmirqayayev Ş.Q. Azər­bay­can Respublikası şəhərlərinin inkişafının coğ­rafi məsələləri. “Nicat”, Bakı, 1995, 172 s.
10. Əliyev Ş.H. Şimal-qərbi Azərbaycan: in­gi­loylar, I kitab. “Təhsil”, Bakı, 2007, 280 s.
11. Əyyubov N.H., Vəliyev Ə. “Azərbaycanda əha­linin məskunlaşması və idarə olunması”. “İq­ti­sa­diyyat və həyat”, Bakı, 1991
12. İsmayılov G.K.Tolerantlıq: bildiklərimiz və bil­mə­diklərimiz. “Nurlar”, Bakı, 2014, 240 s.
13. Muradov Ş.M., Baxış Ç.Ə. Azərbaycan Res­pub­li­kasında etno-demoqrafik proseslər: tarixi də­yi­ş­ikliklər və reallıqlar. “İqtisadiyyat”, Bakı, 2013, 135 s.
14. Mustafayev A.N. İngiloyların maddi mə­dəniyyəti. “Çaşıoğlu”, Bakı, 2005, 224 s.
15. Niftiyev N.M. Azərbaycanda birgəyaşayış və multikulturalizm. “Bakı Beynəlxalq Mul­tikuturlizm mərkəzi”, Bakı, 2015, 408 s.
16. Nuriyev E.B. Azərbaycan SSR-in Şəki-Zaqatala zonasının toponimiyası. Bakı, 1989, 109 s.
17. Артамонов М.И. История Хазар. “Книга по требованию”, Москва, 2016, 220 с.
18. Гербер И.Г. История, география, этнография Дагестана в XVIII—XIX вв. (Архивные ма­те­риалы). “Восточной литературы”, Москва, 1958, 230 c.
19. Латифова Э. М. Cеверо-западный: Или­суй­ское султанство. “Алтай”, Баку, 1999, 109 с.
20. Усларъ П.К. Этнография Кавказа. “Уп­рав­ле­ния Кафгазского учебного округа”, Тиф­лисъ, 1890, 356 с.
21. Minorsky V.F. Studies in Caucasian history. “Tay­lor¢s Foreign”, London, 1957, 320 p.
22. Dövlət Statistika Komitəsi 2018-ci il məlu­mat­ları (2019, 22 fevral) Mənbə: http://www.stat.gov.az/source/demography/

Download the article[:]