[:az]KÜRMÜKÇAY VƏ ŞİNÇAYIN SU EHTİYATLARINDAN SƏMƏRƏLİ İSTİFADƏNİN OPTİMAL VARİANTLARI[:en]OPTIMAL OPTIONS FOR EFFECTIVE USE FROM THE WATER RESOURCES OF KURMUKCHAY AND SHINCHAY[:]

[:az]E.B.Cavadzadə, A.Ə.Bayaramov, S.A.Vəliyeva

“HİDROLOQ” MMC, AZ1102, Bakı ş., Tbilisi pr. Azərbaycan Memarlıq və İnşaat Universiteti

arzuman.b@hidroloq.az
DOI: 10.59423/gnr.2024.57.75.004

X ü l a s ə

Mə­qa­lə­də Kür­mük  və  Şin çay­la­rı­nın su eh­ti­yat­la­rın­dan sə­mə­rə­li is­ti­fa­də ilə bağ­lı  həll va­ri­an­tı haq­qın­da mə­lu­mat ve­ril­miş­dir. Bu çay­la­rın ha­zır­da is­ti­fa­də olun­ma­yan Ya­şıl ener­ji po­ten­sia­lın­dan və su eh­ti­yat­la­tı­nın tən­zim­lə­nə­rək komp­les şə­kil­də is­ti­fa­də olun­ma­sı­na kəs­kin eh­ti­yac var­dır. Ha­zır­da bu çay­la­rın su eh­ti­yat­la­rın­dan pə­rə­kən­də şə­kil­də su­var­ma­da is­ti­fa­də olu­nur. Ümu­mən çay­la­rın pa­yız-qış axım­la­rın­dan is­ti­fa­də olun­mur. Bu çay­la­rın höv­zə­lə­rin­də su eh­ti­yat­la­rın­dan is­ti­fa­də­nin möv­cud və­ziy­yə­ti araş­dı­rıl­mış, hid­ro­lo­ji mü­şa­hi­də mə­lu­mat­la­rı əsa­sın­da hid­roe­ner­ji po­ten­sia­lın­dan sə­mə­rə­li is­ti­fa­də, su­var­ma və di­gər komp­leks məq­səd­lər üçün is­ti­fa­də ilə bağ­lı mü­hən­di­si qur­ğu­la­rın və məc­ra­dan kə­nar su an­ba­rı­nın ti­kil­mə­si tək­lif olin­muş­dur. Ye­ni ya­ra­dı­la­caq su an­ba­rı ha­zır­da əsa­sən lil­lə­nə­rək öz funk­si­ya­sı­nı ye­ri­nə ye­ti­rə bil­mə­yən “Əy­ri­çay”su an­ba­rı­nın su­var­ma əra­zi­si­nə özüa­xar re­jim­də su­var­ma su­yu­nun ve­ril­mə­si­ni tə­min edə bi­lə­cək­dir. Qeyd et­mək la­zım­dır ki, 1987-ci il­də is­ti­fa­də­yə ve­ri­lən və 22800 hek­tar əkin sa­hə­lə­ri­nin su­va­rıl­ma­sı üçün nə­zər­də tu­tu­lan “Əy­ri­çay” su an­ba­rı ar­tıq lil­lən­miş­dir. İl­kin he­sab­la­ma­la­ra gö­rə Kür­mük­çay və Şin­ça­yın su eh­ti­yat­la­rı­nın bir his­sə­sin­dən is­ti­fa­də et­mək­lə  ümu­mi həc­mi 90.0 mln.m³ olan məc­ra­dan­kə­nar su an­ba­rı­nın (şər­ti adı “Baq­qal”) ya­ra­dıl­ma­sı müm­kün­dür. Ye­ni su an­ba­rı­nı qi­da­lan­dı­ra­caq su kə­mər­lə­ri üzə­rin­də isə  ümu­mi gü­cü 25.2 MVt  ola­caq 3 ədəd su elekt­rik stan­si­ya­sı­nın  ti­kil­mə­si də müm­kün­dür.

Açar sözlər: suvarma suyu, çay, su ehtiyatları, çoxillik su sərfi, axım həcmi, ildaxili paylanma, derevasiya borusu.

ƏDƏBİYYAT

1. Müseyibov M.A. “Azərbaycanın fiziki coğra-fiyası”. Bakı, 1998.
2. Məmmədov M.Ə. “Azərbaycanın hidroqrafi-yası”. Bakı, 2002.
3. Rüstəmov S.Q., Kaşkay R.M. Azərbaycan SSR-in su ehtiyatları. Bakı, 1989.
4. Əhmədzadə Ə.C., Həşimov A.C. Ensik-lopediya Meliorasiya və su təsərrüfatı. Bakı 2016.
5. İmanov F.Ə., Ələkbərov A.B. Azərbaycanın su ehtiyatlarının müasir dəyişmələri və inteqrasiyalı idarə edilməsi, Bakı, 2017, 352 s.

 

Çapa qəbul olunub: 15 noyabr 2024

Məqaləni yüklə

E.B.Cavadzadə, A.Ə.Bayaramov, S.A.Vəliyeva – Kürmükçay və Şinçayın su ehtiyatlarından səmərəli istifadənin optimal variantları. Coğrafiya və təbii resurslar, №2 (22), 2024, səh. 22-27.[:en]E.B. Javadzade, A.A. Bayaramov, S.A. Valiyeva

arzuman.b@hidroloq.az
DOI: 10.59423/gnr.2024.57.75.004

Annotation. The article provides information about the solution for efficient use of the water resources of the Kurmuk and Shin rivers. There is an urgent need to regulate and comprehensively use the green energy potential of these rivers, which is currently unused. At present, the water resources of these rivers are used in retail irrigation. In general, autumn-winter flows of rivers are not used. The current state of water resources use in the basins of these rivers was investigated, and based on hydrological observation data, it was proposed to build engineering facilities and off-channel reservoirs related to efficient use of hydropower potential, irrigation and other complex purposes. The newly created reservoir will be able to provide self-flowing irrigation water to the irrigation area of ​​the “Ayrichay” reservoir, which is currently unable to perform its function due to siltation. It should be noted that the “Ayrichay” water reservoir, which was put into use in 1987 and is intended to irrigate 22,800 hectares of agricultural land, has already silted up. According to preliminary calculations, it is possible to create an off-stream water reservoir with a total volume of 90.0 mln. m³ using a part of the water resources of Kurmukchay and Shinchay (provisional name “Baggal”). It is also possible to build 3 hydropower stations with a total capacity of 25.2 MW on the water pipelines that will feed the new reservoir.

Key words: irrigation water, river, water resources, multi-year water consumption, flow volume, annual distribution, derivation pipe, intake device, self-flowing water pipeline.

References

1. Müseyibov M.A. “Azərbaycanın fiziki coğrafiyası”. Bakı, 1998.
2. Məmmədov M.Ə. “Azərbaycanın hidroqrafi-yası”. Bakı, 2002.
3. Rüstəmov S.Q., Kaşkay R.M. Azərbaycan SSR-in su ehtiyatları. Bakı, 1989.
4. Əhmədzadə Ə.C., Həşimov A.C. Ensik-lopediya Meliorasiya və su təsərrüfatı. Bakı 2016.
5. İmanov F.Ə., Ələkbərov A.B. Azərbaycanın su ehtiyatlarının müasir dəyişmələri və inteqrasiyalı idarə edilməsi, Bakı, 2017, 352 s.

 

Accepted for publication: November 15, 2024

Download article

E.B. Javadzade, A.A. Bayaramov, S.A. Valiyeva – Optimal options for effective use from the water resources of Kurmukchay and Shinchay. Geography and Natural Resources, №2 (22), 2024, pp.  22-27.[:]