Müəllif qaydaları

“Coğrafiya və Təbii Resurslar” jurnalı coğrafiya, təbii resurslar, ətraf mühit, torpaqşünaslıq, aqrar elmlər, geoməkan analitikası, sosial-iqtisadi coğrafiya və əlaqəli multidissiplinar istiqamətlər üzrə yüksək keyfiyyətli elmi məqalələrin dərcini həyata keçirən açıq girişli, resenziyalı elmi jurnaldır. Jurnala təqdim olunan bütün əlyazmalar elmi yenilik, metodoloji əsaslandırma, akademik dil, struktur bütövlüyü, etik uyğunluq və texniki tələblərə cavab verməsi baxımından qiymətləndirilir. Müəlliflərdən xahiş olunur ki, məqaləni təqdim etməzdən əvvəl aşağıdakı qaydalarla tam tanış olsunlar və əlyazmanı bu tələblərə uyğun şəkildə hazırlasınlar.

1. Ümumi prinsiplər

Jurnala təqdim olunan məqalə orijinal elmi tədqiqatın nəticələrini əks etdirməli, əvvəllər heç bir yerdə dərc olunmamalı və eyni zamanda başqa bir jurnal və ya nəşrdə baxışda olmamalıdır. Məqalədə təqdim olunan ideyalar, nəticələr, cədvəllər, qrafiklər, xəritələr, şəkillər, statistik göstəricilər, istinadlar və müəllif mövqeyi tam şəkildə elmi məsuliyyət çərçivəsində hazırlanmalıdır.

Jurnal ingilis dilli məqalələrə üstünlük verir. Bununla belə, Azərbaycan dilində hazırlanmış, yüksək elmi səviyyəyə, aydın akademik üsluba və ciddi metodoloji əsaslandırmaya malik məqalələr də qəbul edilə bilər. Hər iki halda məqalənin dili elmi üslub baxımından redaktə olunmuş, terminoloji cəhətdən ardıcıl və qrammatik baxımdan düzgün olmalıdır.

Məqalələrin qiymətləndirilməsi zamanı aşağıdakı meyarlar əsas götürülür:

mövzunun aktuallığı və elmi əhəmiyyəti;
tədqiqatın yeniliyi və orijinallığı;
metodoloji əsaslandırma və elmi yanaşmanın düzgünlüyü;
təhlilin dərinliyi və nəticələrin əsaslandırılması;
məqalənin strukturunun tamlığı və aydınlığı;
APA 7 istinad sisteminə uyğunluq;
etik normalara riayət olunması.

2. Faylın hazırlanması və texniki tələblər

Məqalə yalnız Microsoft Word 2016 və ya daha yeni versiyalarda hazırlanmalıdır. Köhnə, köhnəlmiş və ya uyğunluq problemi yarada bilən formatlarda hazırlanmış fayllar texniki baxış mərhələsində geri qaytarıla bilər.

Əlyazma aşağıdakı texniki parametrlərə uyğun tərtib edilməlidir:

fayl formatı: .doc və ya .docx;
səhifə ölçüsü: A4 (21 x 29.7 sm);
səhifə kənarları: soldan 2 sm, sağdan 2 sm, yuxarıdan 2 sm, aşağıdan 2 sm;
əsas mətnin şrifti: Times New Roman;
əsas mətnin şrift ölçüsü: 12 pt;
sətirarası məsafə: 1.5;
abzasın birinci sətri: 1 sm;
mətn hizalanması: hər iki kənar üzrə düzləndirilməli (justify);
səhifələr nömrələnməlidir;
mətn daxilində lazımsız boşluqlar, əl ilə verilmiş interval düzəlişləri və qeyri-standart formatlaşdırmadan istifadə edilməməlidir.

Başlıqlar çox iri ölçüdə verilməməlidir. Sayt və jurnal üslubunda vizual vahidliyi qorumaq məqsədilə məqalə daxilində bölmə başlıqları da sadə və akademik olmalıdır. Tövsiyə olunur ki, əsas bölmə başlıqları 12 pt və ya 12 pt bold formatında, alt bölmələr isə eyni şrift ailəsində, lakin daha yığcam şəkildə verilsin.

3. Məqalənin həcmi

Jurnala təqdim olunan məqalənin həcmi 3000 sözdən az olmamalıdır. 3000 sözdən aşağı həcmli məqalələr elmi dərinlik və analitik yetkinlik baxımından qeyri-kafi hesab oluna bilər və redaksiya tərəfindən baxışa qəbul edilməyə bilər.

Söz sayına adətən əsas mətn, giriş, metodologiya, nəticələr, müzakirə və yekun hissələr daxildir. Xülasə, açar sözlər və ədəbiyyat siyahısı ayrıca hesablanmasa da, müəlliflər məqalənin ümumi strukturunu balanslı saxlamalıdırlar. Məqalənin həddindən artıq şişirdilməsi, təkrarçılıq, faktların lazımsız uzadılması və analitik yükü olmayan mətn parçaları tövsiyə edilmir.

4. Dil siyasəti

Jurnal beynəlxalq görünürlük və elmi dövriyyəyə inteqrasiya məqsədilə ingilis dilində təqdim olunan məqalələrə üstünlük verir. Bununla belə, Azərbaycan dilində yazılmış və yüksək elmi səviyyəyə cavab verən məqalələr də qəbul oluna bilər.

İngilis dilində təqdim olunan məqalələrdə akademik dil, terminoloji ardıcıllıq və qrammatik düzgünlük təmin edilməlidir.
Azərbaycan dilində təqdim olunan məqalələrdə də elmi üslub və terminoloji dəqiqlik qorunmalıdır.
Hər iki halda müəlliflərdən mətnin dil redaktəsini təqdimatdan əvvəl tamamlamaq tələb olunur.
Qeyri-səlis, danışıq üslubunda, təkrarlarla yüklənmiş və ya akademik standartlara uyğun olmayan məqalələr texniki və ya ilkin elmi baxış mərhələsində geri qaytarıla bilər.

5. Müəlliflik və müəllif məsuliyyəti

Məqalədə müəllif kimi göstərilən hər bir şəxs tədqiqatın hazırlanmasına real elmi töhfə verməlidir. Formal müəlliflik, adın simvolik əlavə olunması, tədqiqata töhfəsi olmayan şəxslərin müəllif kimi göstərilməsi yolverilməzdir.

Əgər məqalənin iki və ya daha çox müəllifi varsa, onlardan biri məsul müəllif (corresponding author) kimi müəyyən edilməlidir. Məsul müəllif aşağıdakılara görə cavabdehdir:

əlyazmanın son variantının bütün həmmüəlliflər tərəfindən təsdiqlənməsi;
məqalənin jurnala təqdim olunmasına dair ortaq razılığın alınması;
redaksiya ilə rəsmi yazışmaların aparılması;
düzəlişlər və rəyçi qeydlərinə cavabların koordinasiyası.

Əlyazma təqdim edildikdən sonra müəllif sırasının dəyişdirilməsi, müəllif əlavə olunması və ya çıxarılması yalnız əsaslandırılmış rəsmi müraciət əsasında və redaksiyanın razılığı ilə mümkündür.

Özünə istinad siyasəti: Hər bir müəllif özünün yalnız maksimum 2 əsərinə istinad verə bilər. Bu tələb istinadların balansını qorumaq, süni sitat şişirdilməsinin qarşısını almaq və ədəbiyyat bazasının obyektivliyini təmin etmək məqsədi daşıyır. Özünə istinad yalnız mövzu ilə birbaşa əlaqəli, zəruri və elmi əsaslandırılmış hallarda istifadə edilməlidir.

6. Etik tələblər

Müəlliflər məqaləni təqdim etməklə aşağıdakı prinsiplərə əməl etdiklərini təsdiq etmiş olurlar:

təqdim olunan iş orijinaldır;
plagiat, saxtalaşdırma, uydurma məlumat və manipulyasiya halları yoxdur;
bütün istifadə olunmuş mənbələrə düzgün istinad verilib;
məqalə başqa bir jurnalda çap olunmayıb və paralel şəkildə digər nəşrə təqdim edilməyib;
bütün müəlliflər mətnin təqdimatına razıdır;
maliyyə dəstəyi, layihə çərçivəsi və ya mümkün maraq toqquşmaları varsa, bunlar açıq şəkildə göstərilib.

Jurnal bütün məqalələri plagiat yoxlamasından keçirir. Əhəmiyyətli plagiat, qeyri-düzgün parafraz, mənbəsiz istifadə, məlumat manipulyasiyası və digər etik pozuntular aşkarlandıqda məqalə rədd edilir. Zərurət yarandıqda müəllifdən əlavə açıqlama və ya ilkin məlumatların təqdim olunması tələb oluna bilər.

Mətn inklüziv, hörmətli və ayrı-seçkilik yaratmayan akademik dildə yazılmalıdır. İrq, cins, etnik mənsubiyyət, sosial status, dini baxış və digər şəxsi xüsusiyyətlər əsasında üstünlük və ya alçaltma ifadə edən yanaşmalara yol verilməməlidir.

7. Məqalənin strukturu

Məqalə elmi məntiqə uyğun, aydın və sistemli quruluşda təqdim edilməlidir. Tövsiyə olunan struktur aşağıdakı kimidir:

Məqalənin adı
Müəllifin və ya müəlliflərin adı, soyadı
Müəllifin (və ya müəlliflərin) iş yeri, şəhər və ölkə məlumatları
Məsul müəllifin e-mail ünvanı
Müəllifin (və ya müəlliflərin) ORCID identifikatoru
Xülasə
Açar sözlər
Giriş
Ədəbiyyat icmalı (zərurət olduqda ayrıca bölmə kimi)
Material və metodlar
Nəticələr
Müzakirə
Yekun / Nəticə
Təşəkkür və maliyyə məlumatı (əgər varsa)
Maraq toqquşması bəyanatı (əgər varsa)
Ədəbiyyat siyahısı

Bölmələr nömrələnə bilər. Məsələn: 1., 1.1., 1.2., 2. və s. Bu, xüsusən iri həcmli analitik məqalələrdə mətnin sistemli qavranılması üçün faydalıdır.

8. Başlıq, müəllif məlumatları, iş yeri və əlaqəli institusional məlumatlar

Məqalənin adı qısa, dəqiq, informativ və tədqiqatın məzmununu əks etdirən şəkildə yazılmalıdır. Başlıq həddindən artıq ümumi, emosional və ya qeyri-elmi xarakter daşımamalıdır.

Müəllif məlumatları aşağıdakı ardıcıllıqla verilməlidir:

ad və soyad;
elmi dərəcə və ya vəzifə istəyə bağlı olaraq ayrıca təqdim edilə bilər;
iş yeri və struktur bölmə;
şəhər, ölkə;
məsul müəllifin e-mail ünvanı.
müəllifin (və ya müəlliflərin) ORCID identifikatoru;

Bir neçə müəllif müxtəlif təşkilatları təmsil edirsə, iş yeri və əlaqəli institusional məlumatlar rəqəmlərlə işarələnə bilər.

9. Xülasə və açar sözlər

Xülasə 150–250 söz arasında olmalıdır. Xülasə məqalənin məqsədini, tədqiqat problemini, istifadə olunan yanaşmanı və ya metodu, əsas nəticələri və yekun elmi qənaəti qısa, lakin dolğun şəkildə əks etdirməlidir.

Xülasədə aşağıdakılardan istifadə olunmamalıdır:

ədəbiyyata istinadlar;
cədvəl və şəkil nömrələri;
düsturlar;
həddindən artıq ümumi, informativ olmayan cümlələr.

Xülasə informativ xarakter daşımalı və təkbaşına oxunduqda məqalənin əsas elmi istiqaməti barədə aydın təsəvvür yaratmalıdır.

Açar sözlər 5–7 vahid arasında olmalıdır. Açar sözlər məqalənin indekslənməsi və axtarış sistemlərində düzgün görünməsi üçün seçilməlidir. Çox ümumi və ya məqalənin adını təkrar edən açar sözlərdən qaçmaq tövsiyə olunur.

10. Giriş, metodologiya, nəticələr və müzakirə

Giriş bölməsində mövzunun aktuallığı, tədqiqat problemi, məqsəd və vəzifələr, mövcud elmi kontekst qısa şəkildə təqdim edilməlidir. Giriş çox uzun olmamalı, lakin tədqiqatın niyə vacib olduğunu aydın göstərməlidir.

Ədəbiyyat icmalı ayrıca bölmə şəklində və ya giriş daxilində verilə bilər. Burada mövzu üzrə əvvəlki yanaşmalar, nəzəri çərçivələr və elmi boşluqlar göstərilməlidir. Sadəcə mənbələrin sadalanması kifayət deyil; müəllif mövcud ədəbiyyatı müqayisəli və analitik şəkildə təqdim etməlidir.

Material və metodlar bölməsində tədqiqatın mənbə bazası, seçmə meyarları, istifadə olunmuş metodoloji yanaşmalar, statistik və ya analitik üsullar, xəritələşdirmə və ya sahə tədqiqatı prosedurları aydın izah edilməlidir. Başqa tədqiqatçı bu bölməyə əsasən yanaşmanı təkrar edə bilməlidir.

Nəticələr bölməsində əldə olunmuş əsas tapıntılar faktoloji və sistemli şəkildə təqdim edilməlidir. Bu hissədə nəticələrin özünü təqdim etmək əsasdır.

Müzakirə bölməsində isə həmin nəticələrin mənası, elmi əhəmiyyəti, əvvəlki tədqiqatlarla uyğunluğu və fərqli cəhətləri, tətbiqi perspektivləri və məhdudiyyətləri açıqlanmalıdır.

Yekun / Nəticə bölməsində tədqiqatın ümumi elmi qənaətləri qısa, konkret və aydın şəkildə təqdim edilməlidir. Yekun hissə girişin təkrarı olmamalıdır.

11. Şəkillər, qrafiklər, cədvəllər, xəritələr və digər vizual materiallar

Məqalədə istifadə olunan bütün vizual materiallar elmi baxımdan zəruri, texniki baxımdan keyfiyyətli və mətnlə əlaqəli olmalıdır. Bura şəkillər, qrafiklər, diaqramlar, xəritələr, sxemlər, cədvəllər və digər illüstrativ materiallar daxildir.

Vizual materiallarla bağlı tələblər:

hər bir şəkil, qrafik, xəritə və cədvəl ardıcıl nömrələnməlidir;
şəkil, qrafik və xəritələrin adı onların altında verilməlidir;
cədvəlin adı cədvəlin üstündə verilməlidir;
mətn daxilində hər bir vizual materiala istinad edilməlidir (məsələn: “Şəkil 2-də göstərildiyi kimi…”);
bütün vizual materiallar aydın oxunaqlı olmalı, keyfiyyəti zəif və bulanıq olmamalıdır;
ölçülər məqalə formatına uyğun olmalı, səhifədən kənara çıxmamalıdır.

Çox vacib: Məqalədə istifadə olunan hər bir qrafik, şəkil, cədvəl, xəritə və digər materialın mənbəyi mütləq göstərilməlidir. Əgər müəllif tərəfindən hazırlanıbsa, bu halda qeyd edilə bilər: “Mənbə: müəllif tərəfindən hazırlanmışdır” və ya “Source: compiled by the author.” Əgər material başqa mənbədən götürülübsə, uyğun APA 7 qaydasına əsasən mənbə göstərilməli və lazım gələrsə icazə məsələləri nəzərə alınmalıdır.

Cədvəllər və qrafiklər sadəcə dekorativ xarakter daşımamalı, təhlili dəstəkləməli və yeni məlumat təqdim etməlidir. Mətnlə təkrarlanan, analitik yük daşımayan vizual materiallardan istifadə tövsiyə edilmir.

12. İstinad və ədəbiyyat sistemi: APA 7

Jurnalda bütün istinadlar və ədəbiyyat siyahısı APA 7 (American Psychological Association, 7th edition) üslubunda tərtib edilməlidir. Müəlliflərdən xahiş olunur ki, həm mətn daxilindəki istinadları, həm də sonda təqdim olunan ədəbiyyat siyahısını eyni sistem üzrə dəqiq və ardıcıl şəkildə hazırlasınlar.

APA 7 sisteminin əsas prinsipi ondan ibarətdir ki, mətn daxilində müəllifin soyadı və nəşr ili göstərilir, tam biblioqrafik məlumat isə məqalənin sonunda “Ədəbiyyat” bölməsində verilir.

12.1. Mətn daxilində istinadlar

Mətn daxili istinadlar iki formada verilə bilər:

mötərizə daxilində istinad;
narrativ istinad (müəllif adı cümlənin içində verilir).

Bir müəllif olduqda:

Mötərizə daxilində: (Aliyev, 2021)
Narrativ formada: Aliyev (2021) qeyd edir ki, …

İki müəllif olduqda:

Mötərizə daxilində: (Aliyev & Hasanov, 2022)
Narrativ formada: Aliyev və Hasanov (2022) göstərirlər ki, …

Üç və daha çox müəllif olduqda:

İlk istinaddan etibarən qısa forma işlədilir:
Mötərizə daxilində: (Aliyev et al., 2023)
Narrativ formada: Aliyev et al. (2023) belə nəticəyə gəlmişdir ki, …

Eyni müəllifin bir neçə əsəri olduqda:

(Aliyev, 2019, 2021)
və ya eyni ildə bir neçə əsər olduqda: (Aliyev, 2021a, 2021b)

Bir neçə fərqli mənbəyə eyni anda istinad etdikdə:

(Aliyev, 2020; Brown, 2019; Smith & Green, 2021)

Səhifə nömrəsi yalnız birbaşa sitat zamanı və ya konkret fikir dəqiq bir səhifədən götürüldükdə verilir:

(Aliyev, 2021, p. 45)
(Aliyev, 2021, pp. 45–47)

Təşkilat və ya qurum müəllif olduqda:

(World Bank, 2022)
(United Nations Environment Programme [UNEP], 2021) — ilk istinadda
(UNEP, 2021) — sonrakı istinadlarda

Tarix göstərilməyən mənbə olduqda:

(Ministry of Agriculture, n.d.)

12.2. Mətn daxilində istinadların yazılış qaydaları

Mətn daxilində istinadlarda müəllif soyadı və il arasında vergül qoyulur.
İki müəllifli mənbələrdə “&” işarəsi mötərizə daxilində istifadə olunur: (Aliyev & Karimov, 2020).
Narrativ formada isə dildə uyğun bağlayıcı işlədilir: Aliyev və Karimov (2020).
Üç və daha çox müəllifli mənbələrdə “et al.” istifadə olunur.
“et al.” ifadəsindən sonra nöqtə qoyulur, çünki bu, ixtisardır.
Eyni fikrə istinad üçün mənbələr adətən əlifba sırası ilə verilir.

12.3. Birbaşa sitat və parafraz

Birbaşa sitat müəllifin cümləsini eyni formada verməkdir. Bu halda səhifə nömrəsi göstərilməlidir.

Nümunə: “Regional iqlim dəyişmələrinin su ehtiyatlarına təsiri çoxsəviyyəli xarakter daşıyır” (Aliyev, 2021, p. 45).

Parafraz müəllif fikrinin öz sözlərinizlə ifadəsidir. Parafraz zamanı da istinad mütləq verilməlidir. Səhifə nömrəsi məcburi deyil, lakin tövsiyə oluna bilər.

Nümunə: Regional iqlim dəyişmələrinin su ehtiyatlarına təsiri çoxşaxəli və sahələrarası xarakter daşıyır (Aliyev, 2021).

Həddindən artıq birbaşa sitatlardan istifadə tövsiyə edilmir. Elmi məqalədə parafraz və analitik istifadə üstün tutulmalıdır.

12.4. Ədəbiyyat siyahısının tərtibi

Məqalənin sonunda verilən ədəbiyyat siyahısı APA 7 qaydalarına uyğun hazırlanmalıdır. Ədəbiyyat siyahısına yalnız mətn daxilində istinad olunan mənbələr daxil edilməlidir. Mətn daxilində istinad edilən hər bir mənbə ədəbiyyat siyahısında olmalı, ədəbiyyat siyahısında verilən hər bir mənbə də mətn daxilində ən azı bir dəfə xatırlanmalıdır.

Ədəbiyyat siyahısının əsas qaydaları:

əlifba sırası ilə düzülməlidir;
müəllif soyadına görə sıralanmalıdır;
eyni müəllifin bir neçə işi olduqda tarixə görə düzülməlidir;
eyni müəllifin eyni ildə çıxan bir neçə işi olduqda 2022a, 2022b formasında işarələnməlidir;
mümkün olduqda DOI göstərilməlidir;
URL yalnız zəruri hallarda və aktiv mənbələrdə verilməlidir.

12.5. APA 7 üzrə əsas mənbə formaları

1 müəllifli jurnal məqaləsi:
Aliyev, R. (2021). Climate variability and water resource pressure in arid regions. Journal of Environmental Geography, 14(2), 45–62. https://doi.org/10.xxxx/xxxx

2 müəllifli jurnal məqaləsi:
Aliyev, R., & Hasanov, E. (2022). Land-use change and agricultural sustainability in semi-arid landscapes. Geographical Research, 18(1), 77–95. https://doi.org/10.xxxx/xxxx

3 və daha çox müəllifli jurnal məqaləsi:
Aliyev, R., Mammadov, T., Karimov, S., & Brown, J. (2023). Spatial dynamics of soil degradation in mountain-agricultural zones. Environmental Monitoring Studies, 9(3), 101–123. https://doi.org/10.xxxx/xxxx

Kitab:
Brown, A. (2018). Environmental geography. Springer.

Redaktə olunmuş kitabdan fəsil:
Karimov, N. (2020). Sustainable irrigation systems in dryland agriculture. In T. Hasanov & M. Aliyeva (Eds.), Advances in agricultural geography (pp. 55–78). Routledge.

Veb səhifə / təşkilat materialı:
World Bank. (2022). Climate and development overview. https://www.worldbank.org/

Tarixsiz veb mənbə:
Ministry of Agriculture. (n.d.). Soil resources and land use priorities. https://www.example.org/

Konfrans materialı:
Mammadov, F. (2021, June 14–16). Spatial analysis of land degradation in the Kura-Aras lowland [Conference presentation]. International Conference on Regional Geography, Baku, Azerbaijan.

Dissertasiya və ya tezis:
Hasanli, L. (2020). Geographical assessment of mountain ecosystem vulnerability [Doctoral dissertation, Baku State University]. Institutional Repository Name.

12.6. APA 7 üzrə vacib praktik qeydlər

Jurnalın adı və cild nömrəsi kursivlə verilir.
Nömrə (issue) mötərizədə yazılır, lakin kursiv olmur.
Məqalə adı cümlə tipli yazılır; yəni yalnız ilk söz və xüsusi adlar böyük hərflə başlanır.
DOI varsa, “https://doi.org/…” formasında verilməlidir.
URL sonunda nöqtə qoyulmaması tövsiyə olunur.
Məqalədə istifadə olunan bütün istinadlar vahid sistemlə verilməlidir; kvadrat mötərizə və nömrələmə sistemi istifadə edilməməlidir.

13. Maliyyə dəstəyi, təşəkkür və maraq toqquşması

Əgər tədqiqat hər hansı qrant, layihə, fond və ya institut tərəfindən maliyyələşdirilibsə, bu barədə məlumat məqalənin sonunda ayrıca qeyd olunmalıdır. Eyni qayda ilə, tədqiqata texniki və ya intellektual dəstək göstərən şəxslərə təşəkkür hissəsi də əlavə oluna bilər.

Maraq toqquşması olduqda müəllif bunu açıq şəkildə bəyan etməlidir. Maraq toqquşması yoxdursa, bu da ayrıca qeyd edilə bilər: “Müəllif maraq toqquşmasının olmadığını bəyan edir.”

14. Rəyçilik və redaksiya prosesi

Jurnala daxil olan bütün məqalələr ilkin texniki və redaksiya baxışından keçirilir. Bu mərhələdə məqalənin jurnalın profili, dil keyfiyyəti, struktur tamlığı və texniki tələblərə uyğunluğu yoxlanılır.

İlkin mərhələni keçən əlyazmalar ikiqat anonim rəyçilik prosesinə göndərilir. Bu prosesdə həm müəllif, həm də rəyçi bir-birinin kimliyini bilmədən qiymətləndirmə aparır.

Məqalə adətən ən azı iki müstəqil rəyçi tərəfindən qiymətləndirilir. Rəylərin nəticəsinə əsasən aşağıdakı qərarlardan biri verilə bilər: