Morphostructural basis for predicting mineral resources in the Gosmalian intermontane depression

QOSMALİAN DAĞARASI ÇÖKƏKLİYİNİN FAYDALI QAZINTI EHTİYATLARININ PROQNOZLAŞDIRILMASININ MORFOSTRUKTUR ƏSASLARI

Mirnuh İsmayılov1*, Tofiq Qurbanov1, Elina Kərimova1, İrina Kuçinskaya1, Kəmalə Mahmudova1

1Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi, Coğrafiya İnstitutu

*Məsul müəllif: mirnuh.ismayilov@geo.edu.az

DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.23447576

PDF yüklə

Xülasə

Tədqiqatda Azərbaycanın Talış dağ sistemində yerləşən Qosmalian dağarası çökəkliyində faydalı qazıntıların proqnozlaşdırılmasının morfostruktur əsasları araşdırılır. Məqsəd perspektivli minerallaşma zonalarının müəyyənləşdirilməsinə istiqamət verə biləcək geoloji və geomorfoloji xüsusiyyətləri aşkara çıxarmaqdır. Tədqiqatda müqayisəli və paleogeomorfoloji üsullar, morfostruktur təhlil, peyk təsvirləri və nəşr olunmuş geoloji məlumatlar birgə istifadə edilmişdir. Günbəzvari yüksəkliklərə, intruziv cisimlərə, daykalara, halqavari strukturlara, həmçinin vulkanik mərkəzlərlə qırılma sistemləri arasındakı əlaqələrə xüsusi diqqət yetirilmişdir.

Çökəkliyin oval konfiqurasiyası, Eosen yaşlı vulkanik formasiyaların yayılması və çay şəbəkəsinin mərkəzə yönəlmiş quruluşu onun kaldera tipli morfostruktur kimi şərhini əsaslandırır. Lokal qalxmaların və vulkanik mərkəzlərin uzununa və eninə qırılmaların kəsişmə zonaları ilə əlaqəli olduğu, dartılma deformasiyalarının isə çatların inkişafına və maqmanın yerləşməsinə şərait yaratdığı göstərilir. Bu struktur əlaqələri faydalı qazıntıların toplanması üçün potensial əlverişli sahələrin ayrılmasına imkan verən meyarlar kimi qiymətləndirilir.

Təhlil Qosmalian çökəkliyinin filiz və qeyri-filiz faydalı qazıntıların sonrakı tədqiqi üçün perspektivli ərazi olduğunu göstərir. Nəcib metalların və digər qiymətli faydalı qazıntıların mümkün təzahürləri geoloji, geokimyəvi və mineraloji yoxlama tələb edən axtarış fərziyyələri olaraq qalır. Əldə olunan nəticələr çökəklikdə və onu əhatə edən vulkanik və intruziv komplekslərdə ətraflı axtarış işlərinin prioritet istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi üçün morfostruktur əsas yaradır.

Açar sözlər

morfostruktur, hövzə, çökəklik, qraben, kaldera, metamorfizm, günbəzlər, daykalar, halqavari strukturlar, maqmatizm, vulkanizm


Məqalə haqqında

Jurnal: Geography and Natural Resources
Bölmə: Coğrafiya elmləri
Cild: 12
Nömrə: 1
İl: 2026
Səhifələr: 4–9
Nəşr tarixi:
Lisenziya: CC BY 4.0


Ədəbiyyat siyahısı

Aliyev, R. E., Babayev, N. I., & Mammadov, M. N. (2009). Geologicheskoe stroenie i magmatizm Talysh–Taromskoy zony [Geological structure and magmatism of the Talysh–Tarom zone]. Azerbaijan State Oil Academy.

Azizbekov, Sh. A., Bagirov, A. E., Veliyev, M. M., Ismail-Zade, A. D., Nizheradze, N. Sh., Emelyanova, E. N., & Mammadov, M. N. (1979). Geologiya i vulkanizm Talysha [Geology and volcanism of Talysh]. Elm.

Gurbanov, T. R. (1999). History of development and regularities of morphostructure formation in Talysh [Doctoral dissertation, Institute of Geography].

Hajiyev, V. D. (2004). Paleogeomorphology of Meso-Cenozoic volcanic regions of Nakhchivan and Talysh [Doctoral dissertation, Institute of Geography].

Jafarov, S., & Dadashov, T. (2025). Evolution of educational systems research: Historical milestones and contemporary approaches. International Journal of Education and Social Science Research, 8(2), 395–401. https://doi.org/10.37500/IJESSR.2025.8227

Jafarov, S. (2025). Quality processes at national and international levels: A comparative analysis. International Journal of Current Science Research and Review, 8(7), 3373–3379. https://doi.org/10.47191/ijcsrr/V8-i7-26

Khalilov, G. A. (2019). Morfostrukturovedenie: Teoreticheskie i prikladnye aspekty issledovaniya [Morphostructural studies: Theoretical and applied aspects of research]. Palmarium Academic Publishing.

Lahee, F. H. (1966). Polevaya geologiya [Field geology] (Vol. 1). Mir.

Palienko, E. T. (1978). Poiskovaya i inzhenernaya geomorfologiya [Exploration and engineering geomorphology]. Vyshcha Shkola.

Veliyev, M. M., et al. (1984). Ring structures of Talysh and issues of their ore potential. Proceedings of the Academy of Sciences of the Azerbaijan SSR. Earth Sciences Series, (5), 28–32.

Zeynalov, M. B., & Mustafayev, F. A. (1994). Reports of geologists of the Republic of Azerbaijan at the symposium in the Islamic Republic of Iran [Reprint].


Məqaləyə istinad (APA 7)

Ismayilov, M., Gurbanov, T., Karimova, E., Kuchinskaya, I., & Mahmudova, K. (2026). Morphostructural basis for predicting mineral resources in the Gosmalian intermontane depression. Geography and Natural Resources, 12(1), 4–9. https://doi.org/10.5281/zenodo.23447576