Morphometric indicators of rivers in northeastern Azerbaijan: Comparative analysis of classical and modern methods

ŞİMAL-ŞƏRQİ AZƏRBAYCANIN ÇAYLARININ MORFOMETRİK GÖSTƏRİCİLƏRİ: KLASSİK VƏ MÜASİR METODLARIN MÜQAYİSƏLİ TƏHLİLİ

Nurlan Əzizli*

Bakı Dövlət Universiteti, Azərbaycan

*Məsul müəllif: nurlan.azizli@bsu.edu.az

DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.24100448

PDF yüklə

Xülasə

Məqalədə Şimal-şərqi Azərbaycanın çay hövzələrinin morfometrik göstəriciləri klassik və müasir metodlar əsasında müqayisəli şəkildə təhlil edilir. Tədqiqatın nəzəri bazasını R. X. Piriyev tərəfindən formalaşdırılmış morfometrik məktəbin prinsipləri təşkil edir.

Müasir mərhələdə rəqəmsal yüksəklik modelləri (DEM), kosmik təsvirlər və coğrafi informasiya sistemləri (CİS) texnologiyaları tətbiq edilərək drenaj şəbəkəsinin quruluşu, hövzə forması və relyefin xətti, sahəvi, forma və hipsometrik göstəriciləri yüksək dəqiqliklə qiymətləndirilmişdir.

Alınmış nəticələr göstərir ki, klassik üsullarla əldə olunan göstəricilər ümumi morfodinamik meyilləri müəyyən etməyə imkan versə də, müasir rəqəmsal təhlillər morfometrik parametrlərin kəmiyyət dəqiqliyini artırır və hövzələrin inkişaf mərhələlərinin daha obyektiv şərhini təmin edir.

Açar sözlər

morfometrik təhlil, çay hövzələri, R. X. Piriyev məktəbi, CİS, DEM, drenaj şəbəkəsi, relyefin parçalanması


Məqalə haqqında

Jurnal: Geography and Natural Resources
Bölmə: Coğrafiya elmləri
Cild: 12
Nömrə: 1
İl: 2026
Səhifələr: 108–119
Nəşr tarixi:
Lisenziya: CC BY 4.0


Ədəbiyyat siyahısı

Abdullayev, İ. (2010). Geomorfologiya və landşaft analizi. Coğrafiya İnstitutu.

Chorley, R. J., Malm, D. E. G., & Pogorzelski, H. A. (1957). A new standard for estimating drainage basin shape. American Journal of Science, 255(2), 138–141. https://doi.org/10.2475/ajs.255.2.138

Sublaik, R., Prajapat, S., Varghese, S., Sharma, V., & Jafarov, S. (2024). Marketing innovations and their impact on financial performance: Perspectives from management experts. Educational Administration: Theory and Practice, 30(5), 9286–9292. https://kuey.net/index.php/kuey/article/view/3504

Eminov, Z. (2022). Qarabağ və Şərqi Zəngəzur regionlarında təbii-təsərrüfat sistemləri. In Konfrans materialları.

Əliyev, B., Abdullayev, İ., & Nəcəfov, Q. (2018). Kiçik Qafqazın şimal-şərq yamacının ekogeomorfoloji xüsusiyyətləri. Coğrafiya İnstitutu Xəbərləri, (1), 21–30.

Gojamanov, M. H., & Azizli, N. H. (2024). Quantitative morphometric analysis of Agsuchay watersheds: Based on the use of space photographs and GIS technology. Baku State University Journal of Earth Sciences & Environment, 1(4), 56–61. https://doi.org/10.30546/209805.2024.1.4.020

Həsənov, E. (2015). Azərbaycanın dağlıq ərazilərində relyef və risklər. Coğrafiya və Təbii Resurslar, (1).

İmanov, F. Ə., & Məhərrəmova, A. R. (t.y.). Azərbaycanın kiçik çaylarının maksimal su sərflərinin hesablanması.

İmrani, Z. T., & Yusifova, S. N. (2018). Xızı inzibati rayonu ərazisi landşaftlarının həssaslıq dərəcəsinə görə qiymətləndirilməsi (Böyük Qafqazın cənub-şərq hissəsi). ANAS Transactions, Earth Sciences, (2), 83–90. https://doi.org/10.33677/ggianas20180200018

İsmayılov, M. (2020). Böyük Qafqaz yamaclarında sel və sürüşmə risklərinin bölgüsü. APA.

Jafarov, S., & Aliyev, Y. (2024). What causes culture shock? South Florida Journal of Development, 5(7), e4106. https://doi.org/10.46932/sfjdv5n7-012

Jafarov, S., Imrani, Z., & Eminov, Z. (2024). The current state of foreign trade relations of the Republic of Azerbaijan. South Florida Journal of Development, 5(7), e4194. https://doi.org/10.46932/sfjdv5n7-034

Mahmudov, R. N., Qurbanov, S. H., & Dadaşova, F. S. (t.y.). Azərbaycanda regional iqlim dəyişmələrinin və çay axımlarının təhlili.

Mammadbeyov, E. Ş., & Guliyeva, İ. F. (2018). Viləşçay hövzəsində hündürlüyə doğru yağıntıların dəyişməsi. ANAS Transactions, Earth Sciences, (1), 56–63. https://journalesgia.com/wp-content/files/2018/01/Mammadbeyov_ANAS%20Transactions_2018_1.pdf

Mardanov, I. I., & Eldarov, N. Sh. (2018). Elaboration of the main directions on protection of the mountainous-meadow peaty soils in the river basins of the north-east slope in the Great Caucasus (on the pattern of Gudialchay river). Coğrafiya və Təbii Resurslar, (1), 7.

Məmmədov, Q. (2015). Böyük Qafqazın cənub-şərq yamacında landşaftların morfometrik gərginliyi [Dissertasiya avtoreferatı]. Coğrafiya İnstitutu.

Piriyev, R. X. (1958). Şimal-şərqi Azərbaycan çaylarının morfometriyası.

Piriyev, R. X. (1986). Metody morfometricheskogo analiza rel’efa: Na primere territorii Azerbajdzhana. Jelm.

Quliyev, M. R. (t.y.). Böyük Qafqazın şimal-şərq yamacı geokomplekslərinin formalaşmasının elmi-metodiki əsasları.

Schumm, S. A. (1956). Evolution of drainage systems and slopes in badlands at Perth Amboy, New Jersey. Geological Society of America Bulletin, 67(5), 597–646. https://doi.org/10.1130/0016-7606(1956)67[597:EODSAS]2.0.CO;2

Strahler, A. N. (1957). Quantitative analysis of watershed geomorphology. Transactions of the American Geophysical Union, 38(6), 913–920. https://doi.org/10.1029/TR038i006p00913

UBC Geography Project. (2018). Drainage density – Case study at Salmon River watershed. https://blogs.ubc.ca/kamalabia/results/drainage-density/

Xəlilov, N. (2024). Maili ərazilərdə əkinin tətbiqinin torpaqların qorunmasında rolu. Kənd Təsərrüfatı İqtisadiyyatı, Xüsusi buraxılış. https://agroeconomics.az/az/article/2078/


Məqaləyə istinad (APA 7)

Azizli, N. (2026). Morphometric indicators of rivers in northeastern Azerbaijan: Comparative analysis of classical and modern methods. Geography and Natural Resources, 12(1), 108–119. https://doi.org/10.5281/zenodo.24100448