[:az]BÖYÜK QAFQAZIN CƏNUB-ŞƏRQ HİSSƏSİNİN BƏZİ MİKROORONİMLƏRİNİN TƏDQİQİ (Mənfi relyef formalarını əks etdirən mikrooronimlər)[:en]Study of some microoronymms of the southeast part of the Greater Caucasus (Microoronyms reflecting negative relief forms)[:]

BySarkhan Jafarov

[:az]V.N.Bəndəliyev

ETSN yanında Milli Hidrometeorologiya Xidməti, 

vuqarbendeliyev196828@gmail.com

DOI: 10.59423/gnr.2024.72.88.018

X ü l a s ə

Mə­qa­lə­də Bö­yük Qaf­qa­zın cə­nub-şərq his­sə­si­nin mən­fi rel­yef for­ma­larının mik­ro­ad­la­rın­dan bəhs edi­lir. Qeyd edi­lən əra­zi müs­bət və mən­fi rel­yef for­ma­larının mik­roo­ro­nim­lər­lə zən­gin ol­ma­sı ilə  fərq­lə­nir. Ümu­miy­yət­lə, bu əra­zi­lə­r­də is­tə­ni­lən qə­dər mik­ro­ad­la­rı özün­də əks et­di­rən mən­fi rel­yef for­ma­larının coğ­ra­fi ad­ları var­dır. Bü­tün bun­la­ra sə­bəb isə əra­zi­nin şa­qu­li zo­nal­lı­ğı (aran, yay­laq və  s.) im­kan ver­miş­dir. Çün­ki əha­li yay­laq-qış­laq ki­mi is­ti­fa­də et­dik­lə­ri sa­hə­lər­də hər bir ob­yek­tə ad ver­miş­lər. To­po­nim­lər tə­bii-ta­ri­xi, mə­nə­vi-ədə­bi ir­si­mi­zin qo­run­ma­sı, o cüm­lə­dən Azər­bay­can xal­qı­nın ta­ri­xi-coğ­ra­fi keç­mi­şi­nin ay­rı-ay­rı döv­rü­nün öy­rə­nil­mə­sin­də  qiy­mət­li və zən­gin ta­ri­xi mən­bə ol­maq­la, di­gər elm sa­hə­lə­ri üçün də ma­raq­lı təd­qi­qat ob­yek­ti­dir. Bu ba­xım­dan əra­zi­dən qey­də alın­mış bə­zi şəxs, tay­fa, nə­sil ad­la­rı, si­ta­yiş yer­lə­ri, fay­da­lı qa­zın­tı ad­la­rı, rel­yef, rəng, möv­qe bil­di­rən, hid­ro­­nim, ya­şa­yış mən­tə­qə ad­la­rı, tə­sər­rü­fat fəa­liy­yə­ti, qa­la ad­la­rı, bit­ki və hey­van ad­la­rı və b. bağ­lı ya­ran­mış mən­fi rel­yef  for­ma­lı  mik­roo­ro­nim­lə­ri təd­qi­qa­ta cəlb edil­miş­dir. Mik­roo­ro­nim­lə­rin ta­ri­xi keç­mi­şi, onun di­li, ya­ran­ma ta­ri­xi, mən­şə­yi, mə­na­sı və s. haq­qın­da araş­dır­ma­lar apa­rıl­mış­dır.

Açar sözlər: toponim, mikrooronim, mənfi relyef formaları, Böyük Qafqaz, Dağlıq Şirvan.

ƏDƏBİYYAT

  1. Ab­ba­so­va M.Ə. Ab­şe­ron re­gio­nu to­po­nim­lə­ri­nin təd­qi­qi. c.ü.f.d. dis. av­to­re­fe­ra­tı. Ba­kı,-2010. 24 s. .
  2. Ab­ba­so­va M.Ə. Bən­də­li­yev N.S. Məm­mə­dov X. H Bö­yük Qaf­qa­zın Cə­nub-Şərq his­sə­si­nin to­po­ni­mi­ya­sı. Ba­kı: Elm, 1993. 196 s.
  3. Azər­bay­can SSR-nin in­zi­ba­ti əra­zi böl­gü­sü. Ba­kı: Azər­nəşr, 1979. 221 s.
  4. Ba­kı­xa­nov A.A. Gü­lüs­ta­ni-İrəm. Ba­kı: EA nəş­riy­ya­tı, 1951. 255 s.
  5. Bən­də­li­yev N.S. Dağ­lıq Şir­va­nın to­po­nim­lə­ri. Ba­kı: Elm, 2009. 352 s.
  6. Bən­də­li­yev V.N. Dağ­lıq Şir­va­nın mik­ro­to­po­nim­lə­ri­nin təd­qi­qi. c.ü.f.d. dis. av­to­re­fe­ra­tı 2022. 32 s.
  7. Bu­da­qov B.Ə. Qey­bul­la­yev Q.Ə. Er­mə­nis­tan­da Azər­bay­can mən­şə­li to­po­nim­lə­rin izah­lı lü­ğə­ti. Ba­kı: Oğuz eli, 1988. 452 s.
  8. Ey­va­zo­va R.H.Əf­qa­nıs­tan­da türk mən­şə­li to­po­nim­lər. Ba­kı: Elm, 1955. 244 s.
  9. Fər­rux Sü­mər. Oğuz­lar (ta­rix,boy təş­ki dast-rı). Ba­kı: Ya­zı­çı, 1992. 432 s.
  10. Hü­seyn­za­də, Ə. Bo­yat (Ba­yat) coğ­ra­fi adı­nın mən­şə­yi. Ba­kı: S.M.Ki­rov adı­na ADU-nun el­mi-əsər­lə­ri,-Ta­rix və Fəl­sə­fə, 1976. №5, s. 44-53.
  11. Kə­ri­mov S.K. “Zar” və “Pa­pı” və Ha­cı­qər­vənd oy­ko­nim­lə­ri haq­qın­da. Ba­kı: Azər­bay­can SSR EA mə­ru­zə­lə­ri, 1984. №10, s. 85-86.
  12. Mu­sə­vi T.M. Or­ta əsr Azər­bay­can ta­ri­xi­nə da­ir fars dil­li sə­nəd­lər. (XVI-XVI­II əsr­lər). Ba­kı, 1977.
  13. Бартольд В.В. Сочинения: (9т) Москва: Издательство Наука. Главная редакция восточной литературы, т. V. 1968. 757 с.
  14. Винников Я Р. Родпленной и этнической состав населения Чарджуской области Турк-менской ССР и его расселение. Ашхабад: Изд-тво АН ТССР, (Труды Инст ист, арх и этн. Сер. этног. ) Т. VII. 1962. с. 5-110.
  15. Географическое атлас для учителей сред-ней школы (Карта). Москва: Глав. упр. геод и картогр. МВД СССР, 1956. 191 с.
  16. Гугасян В.Л. Об одной Уревнетгорской письменности. Баку: Советских тюркология, 1981. № 6, с. 77-84.
  17. Кавказский календарь на 1915 г. Тифлис: Гл. упр. Кавказ. Наместника, 1845-1916. 1013 с.
  18. Кафказский календарь на 1917 г. Тифлис: Гл. упр. Кавказ. Наместника, 1916. 1578 с.
  19. Кононов А.Н. Родословная туркмен [Текст] Сочинение Абу-л-Гази хана хивинского. Москва; Ленинград: Изд-во АН СССР. [Ленингр. Отд-ние], 1958. 193 с.
  20. Рязанов Я.А. Справочник по буровым рас-творам [Текст]. Москва: Недра, 1979. 215 с.
  21. Свод статистических данных и населении закафазского края. Извлеченных из поссемейных списков, 1886 г. Тифлис: Тип. И. Мартиросиянца, 1893. XV, [899], 52 с.
  22. Шопен И.И. Исторический памятник сос-тояния армянской области в эпохе ее присхождения к российской империи. Санкт-Петербург: В тип. Имп. Акад. наук, 1852. [4], XII с., 1232.

Çapa qəbul olunub: 15 noyabr 2024

Məqaləni yüklə

V.N.Bəndəliyev – Böyük Qafqazın cənub-şərq hissəsinin bəzi mikrooronimlərinin tədqiqi (Mənfi relyef formalarını əks etdirən mikrooronimlər). Coğrafiya və təbii resurslar. №2 (22), 2024, səh. 115-120.

 [:en]V.N.Bandaliyev

National Hydrometeorological Service under the Ministry of Ecology and Natural Resources, 

vuqarbendeliyev196828@gmail.com

DOI: 10.59423/gnr.2024.72.88.018

Annotation. The article discusses the micro-names of the negative relief form of the south-eastern part of the Greater Caucasus. The specified area is distin-guished by an abundance of micro-oronyms with positive and negative relief forms. In general, there are geographical names with a negative relief form that include any number of micro-names in these territories. The reason for all this was the vertical zonality of the terrain (plain, steppe, etc.). Because the population gave a name to each object in the territories they use for pastures and villages. Toponyms are a valuable and rich historical source for the preservation of our na-tural-historical, spiritual and literary heritage, including the study of the historical and geographical past of the Azerbaijani people, and are an interesting object of research for other fields of science. In this regard, the registered person, tribe, surnames, places of worship, names of minerals, relief, color, location, hydronym, names of settlements, types of economic activity, names of castles, names of plants and animals, etc. are registered. Area microoronyms of negative relief form, formed in connection with Historical background of microoronym, its language, history of creation, origin, meaning, etc. research was conducted. A map-scheme of microoronyms with negative is given.

Keywords: toponym, microoronym, negative relief forms, Greater Caucasus, Nagorno Shirvan.

References

  1. Ab­ba­so­va M.Ə. Ab­şe­ron re­gio­nu to­po­nim­lə­ri­nin təd­qi­qi. c.ü.f.d. dis. av­to­re­fe­ra­tı. Ba­kı,-2010. 24 s. .
  2. Ab­ba­so­va M.Ə. Bən­də­li­yev N.S. Məm­mə­dov X. H Bö­yük Qaf­qa­zın Cə­nub-Şərq his­sə­si­nin to­po­ni­mi­ya­sı. Ba­kı: Elm, 1993. 196 s.
  3. Azər­bay­can SSR-nin in­zi­ba­ti əra­zi böl­gü­sü. Ba­kı: Azər­nəşr, 1979. 221 s.
  4. Ba­kı­xa­nov A.A. Gü­lüs­ta­ni-İrəm. Ba­kı: EA nəş­riy­ya­tı, 1951. 255 s.
  5. Bən­də­li­yev N.S. Dağ­lıq Şir­va­nın to­po­nim­lə­ri. Ba­kı: Elm, 2009. 352 s.
  6. Bən­də­li­yev V.N. Dağ­lıq Şir­va­nın mik­ro­to­po­nim­lə­ri­nin təd­qi­qi. c.ü.f.d. dis. av­to­re­fe­ra­tı 2022. 32 s.
  7. Bu­da­qov B.Ə. Qey­bul­la­yev Q.Ə. Er­mə­nis­tan­da Azər­bay­can mən­şə­li to­po­nim­lə­rin izah­lı lü­ğə­ti. Ba­kı: Oğuz eli, 1988. 452 s.
  8. Ey­va­zo­va R.H.Əf­qa­nıs­tan­da türk mən­şə­li to­po­nim­lər. Ba­kı: Elm, 1955. 244 s.
  9. Fər­rux Sü­mər. Oğuz­lar (ta­rix,boy təş­ki dast-rı). Ba­kı: Ya­zı­çı, 1992. 432 s.
  10. Hü­seyn­za­də, Ə. Bo­yat (Ba­yat) coğ­ra­fi adı­nın mən­şə­yi. Ba­kı: S.M.Ki­rov adı­na ADU-nun el­mi-əsər­lə­ri,-Ta­rix və Fəl­sə­fə, 1976. №5, s. 44-53.
  11. Kə­ri­mov S.K. “Zar” və “Pa­pı” və Ha­cı­qər­vənd oy­ko­nim­lə­ri haq­qın­da. Ba­kı: Azər­bay­can SSR EA mə­ru­zə­lə­ri, 1984. №10, s. 85-86.
  12. Mu­sə­vi T.M. Or­ta əsr Azər­bay­can ta­ri­xi­nə da­ir fars dil­li sə­nəd­lər. (XVI-XVI­II əsr­lər). Ba­kı, 1977.
  13. Бартольд В.В. Сочинения: (9т) Москва: Издательство Наука. Главная редакция восточной литературы, т. V. 1968. 757 с.
  14. Винников Я Р. Родпленной и этнической состав населения Чарджуской области Турк-менской ССР и его расселение. Ашхабад: Изд-тво АН ТССР, (Труды Инст ист, арх и этн. Сер. этног. ) Т. VII. 1962. с. 5-110.
  15. Географическое атлас для учителей сред-ней школы (Карта). Москва: Глав. упр. геод и картогр. МВД СССР, 1956. 191 с.
  16. Гугасян В.Л. Об одной Уревнетгорской письменности. Баку: Советских тюркология, 1981. № 6, с. 77-84.
  17. Кавказский календарь на 1915 г. Тифлис: Гл. упр. Кавказ. Наместника, 1845-1916. 1013 с.
  18. Кафказский календарь на 1917 г. Тифлис: Гл. упр. Кавказ. Наместника, 1916. 1578 с.
  19. Кононов А.Н. Родословная туркмен [Текст] Сочинение Абу-л-Гази хана хивинского. Москва; Ленинград: Изд-во АН СССР. [Ленингр. Отд-ние], 1958. 193 с.
  20. Рязанов Я.А. Справочник по буровым рас-творам [Текст]. Москва: Недра, 1979. 215 с.
  21. Свод статистических данных и населении закафазского края. Извлеченных из поссемейных списков, 1886 г. Тифлис: Тип. И. Мартиросиянца, 1893. XV, [899], 52 с.
  22. Шопен И.И. Исторический памятник сос-тояния армянской области в эпохе ее присхождения к российской империи. Санкт-Петербург: В тип. Имп. Акад. наук, 1852. [4], XII с., 1232.

Accepted for publication: November 15, 2024

Məqaləni yüklə

 

 [:]

Similar Posts

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *