STUDY OF THE EFFECT OF POLLUTANTS DISCHARGED INTO THE ATMOSPHERE ON THE GEOGRAPHICAL SPREAD OF RESPIRATORY SYSTEM DISEASES IN BAKU CITY

A.R.Mammadova

ayshanmammadova.geoph@gmail.com

DOI: 10.59423/gnr.2024.65.48.013

Annotation. The existence of a direct relationship between the environment and human health, the role of pollutants released into the atmosphere in the causes and spread of diseases was discussed in the article. The main cause of illness in Baku is respiratory system diseases. İn the article, one of the main goals was to study the role of pollutants released into the at-mosphere from those regions in the geographical distribution of respiratory system diseases in the administrative districts of the Baku economic region. As a result, there is a linear relationship between the incidence of the disease and carbon oxides (r=0.80471, P<0.005, CI (0.4180-0.9416)) and nitrogen oxides (r=0.765992, P<0.005, CI (0.3514-0.932)) emitted into the atmosphere, and it was determined that there is a positive statistically significant correlation. As a result of regression analysis, dependence between variables was obtained. Thus, the geographical distribution of respiratory system diseases in Baku by administrative districts indicates a 65% dependence on the amount of carbon oxides emitted into the atmosphere from stationary sources, and 60% on the amount of nitrogen oxides in those districts. At the same time, the highest incidence of respiratory system diseases was witnessed in the Sabail administrative district, where the most nitrogen and carbon oxides have been released into the atmosphere in Baku (19%).

Keywords: Environment, air pollutants, human health, respiratory diseases, urban population, Baku.

References

1. Azərbaycanın demoqrafik göstəriciləri, Azər-baycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı: 2021, 560 s.
2. Azərbaycanda ətraf mühit, Azərbaycan Res-publikasının Dövlət Statistika Komitəsi, Bakı: 2023, 137 s.
3. Azərbaycanda səhiyyə, sosial müdafiə və mənzil şəraiti, Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi, Bakı: 2021, 268 s.
4. Azərbaycan Respublikasının coğrafiyası, III cild. Regional coğrafiya. Bakı: 2015. 530s.
5. Bədəlov E.S. Abşeron iqtisadi coğrafi rayo-nunda social-demoqrafik problemlər və məskunlaşma məsələləri. Bakı: 2016, 200 s.
6. Brown P. Race, class, and environmental health: a review and systematization of the literature. Environ Res. 1995; 69: pp. 15–30.
7. Eminov, Z.N., Mammadova, A.R. The role of environmental factors in the emergence of cardio-vascular diseases // Киевський Национальний Уни-верситет имени Тараса Шевченко. География та туризм, Науковий журнал, Киев: 2021, pp. 60-64.
8. Ekoloji Epidemiologiya: Səhiyyədə tətbiqi və tədqiqat metodları: (dərs vəsaiti). Bakı: Xəzər Universiteti Nəşriyyatı, 2003. 354 s. səh. 49
9. İsmayılov Ç.N. Xəzər dənizinin və sahilyanı ərazillərin ekologiyası. Bakı: 2005, 128 s.
10. Lanphear BP, Kahn RS, Berger O, Auinger P, Bortnick SM, Nahhas RW. Contribution of residential exposures to asthma in U.S. children and adolescents. Pediatrics. 2001; 107: E98.
11. Mahmudov Y.D. Sənaye müəssisələrinin atmosferə təsiri //Ədalət qəzeti. Bakı: 2010. 9 dekabr. s. 7.
12. Mammadova, Sh.İ. Evaluation of Impact of Pollution of the Atmospheric Air on Health of Population in Large Cities of Azerbaijan. // Journal of Agriculture and Life Sciences, 2015. Vol.2, No.1, pp.133–139.
13. Məmmədova A.R. Azərbaycanda təbii-coğrafi və ekoloji şəraitin ürək-damar xəstəliklərinə təsirinin tibbi-coğrafi əsasları Azərbaycan Coğrafiya Cəmiyyətinin əsərləri, Coğrafiya və təbii resurslar, №1(13), Bakı: 2021, s.108-113.
14. Məmmədov Q.Ş, Xəlilov M.Y, Ekologiya, ətraf mühit və insan. Bakı: Elm. 2006. 608 s.
15. Məmmədova Ş.İ. Azərbaycanın iri şəhərləri atmosferinin çirklənməsinin ekocoğrafi problemləri, avtoreferat / Bakı Dövlət Universiteti, Bakı Universiteti Nəşriyyatı,  Bakı: 2018, 43s.
16. “Qeyri-infeksion xəstəliklərin yükü və mübarizə strategiyaları” mövzusunda – II Milli Konfransın materialları –19 dekabr 2019-cu il.
17. Rigas, M. L., Ben-Jebria, A., Ultman, J. S., Longitudinal distribution of ozone absorption in the lung: Effects of nitrogen dioxide, sulfur dioxide and ozone exposures // Archive of Environmental Health, 52. –1997, pp. 173-178.
18. Rzayeva S.İ. Bakı və Sumqayıt şəhərlərində atmosfer havasının müasir ekoloji vəziyyəti və onun əhalinin sağlamlığına təsiri // Azərbaycan Coğrafiya Cəmiyyətinin Əsərləri – XVII cild. Bakı: 2012. s. 512-516.
19. Rzayeva S.İ. Ətraf mühitin keyfiyyət göstəricilərinin insan sağlamliğinda rolu // Azərbaycan Coğrafiya Cəmiyyətinin BDU filialinin əsərləri. – Bakı: 2008. səh. 245-251.
20. Rzayeva S.İ. Landşaft kompanentlərinin keyfiyyətinin insan sağlamlığına təsiri // Azərbaycan Coğrafiya cəmiyyətinin əsərləri–XIII – cild. –Bakı: 2008. səh. 204-208.
21. Rzayeva S.İ. Şəhərlərdə insan səhhətinə təsir göstərən mühit amillərinin təsnifatı // Azərbaycan Coğrafiya Cəmiyyətinin BDU filialinin əsərləri. – Bakı: 2012. səh.555-561.
22. Əhalinin xəstələnməsi: [Elektron resurs] // Dövlət Statistika Komitəsi. – Bakı, – 2023. URL: https://stat.gov.az/source/healthcare/#
23. World Health Organization. Global Action Plan for the Prevention and Control of Noncommunicable Diseases 2013-2020. Geneva 2013. Available online at: https://www.who.int/publications/i/item/9789241506236 (accessed July 14, 2021).

Accepted for publication: November 15, 2024

Download article

A.R. Mammadova – Study of the effect of pollutants discharged into the atmosphere on the geographical spread of respiratory system diseases in Baku city. Geography and Natural Resources, №2 (22), 2024, pp. 79-87.