GEOSPATİAL TEXNİKA METODUNDAN İSTİFADƏ ETMƏKLƏ XƏZƏR DƏNİZİ SAHİL ZONASININ DİNAMİKASININ QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ (ABŞERON SAHİL YARIMVİLAYƏTİ TİMSALINDA)

T.T.Məmişova

MAKA, Ekologiya İnstitutu, Bakı ş., S.S. Axundov küçəsi 1, AZ1115

turkan.memishova@gmail.com

X ü l a s ə

Son illərdə Xəzər dənizinin səviyyəsinin aşağı düşməsi sahil zonasının in­frastrukturuna ciddi təsir göstərir. Təqdim olunan məqalə 1986 və 2019-cu il­lər üçün Landsat MSS, OLI peyk təsvirlərindən istifadə etməklə Xəzər də­ni­zinin Abşeron yarımvilayəti (Sumqayıtçaydan Ceyrankeçməz çayına qədər) sa­hil zonası və sahil xəttinin identifikasiyası və dinamikasının, geomorfoloji pro­eslərin təsir arealları və kəmiyyət göstəricilərinin tədqiqinə həsr edilmişdir. Sahildə uzun müddət ərzində baş verən dəyişiklikləri qiymətləndirilməsi üçün müvafiq proqram təminatlarının köməyilə peyk təsvirləri emal edilmiş və müx­təlif yarı avtomatlaşdırılmış üsullar ((Tasseled Cap (Brightness, Wetness, Greenness) və DSAS-Digital Shoreline Analysis System)) tətbiq etməklə təd­qiqat ərazisində akkumulyasiya,  sahələrin stabilliyi və abraziya prosesləri kə­miy­yətcə qiymətləndirilmişdir. Nəticələr dəniz səviyyəsinin aşağı düşməsi nə­ti­cəsində sahil zonasında baş verən dəyişiklikləri əyani şəkildə göstərən xə­ri­tələr və cədvəllər şəklində təqdim olunur.

Açar sözlər: morfologiya, sahil xətti, dinamika, peyk təsviri, məsafədən zondlama, abraziya, akkumulyasiya.

ƏDƏBİYYAT

1. Curran PJ. Principles of remote sensing. Lon­don Scientific and Technical Group, Essex, En­gland 1985; p. 282.
2. Ghosh SK, Shankar B. Segmentation of re­mo­tely sensed images with fuzzy thresholding, and quan­ti­tative evaluation. International Journal of Remote Sen­sing 2000; 21 (11): pp. 2269-2300.
3. Khorram S, Biging GS, Chrisman NR, Colby DR, Congalton R G, Dobson JE, Ferguson RL, Good­child MF, Jensen JR, Mace TH.Accuracy assessment of remote sensing-derived change detection. ASPRS, Bet­hesda; MD, 1999. P. 64.
4. Khorram, S., Brockhaus, J.A., and Geraci, A.L. (1991) A regional assessment of land use/land cover types in Sicily with TM data. International Journal of Remote Sensing, 12(1), pp 69-78.
5. Mausel PW, Kamber WJ, Lee JK. Optimum band selection for supervised classification of mul­ti­spectral data. Photogrammetric Engineering & Remote Sen­sing 1990; 56: pp. 55-60.
6. Müseyibov M.A., Budaqov B.A. Şirinov N.Ş “Ümumi geomorfologiya Bakı, 2012, 303 s.
7. Oyedotun T.D.T.Shoreline Geometry: DSAS as a Tool for Historical Trend Analysis // British Society for Geomorphology. Geomorphological Techniques. 2014. Chap. 3, Sec. 2.2
8. Rasuly A., Naghdifar R., Rasoli M. Mo­nito­ring of Caspian Sea Coastline Changes Using Object-Oriented Techniques, Procedia Environmental Sciences Volume 2, 2010, pp. 416-426.
9. Şirinov N.Ş., Vəliyev X.Ə., Əliyev Y.Q. Xə­zərin, onun sahillərinin təbiəti və ekologiyası. Bakı, 1998, 189 s.
10. Yamamoto, K.H., and Finn, M.P (2012): Approximating tasseled cap values to evaluate bright­ness, greenness, and wetness for the Advanced Land Imager (ALI): U.S. Geological Survey Scientific In­ves­tigations Report 2012–5057, 9.
11. А.С.Алиев “Подъем уровня Каспийского моря и затопление прибрежной зоны Азер­бай­джан­ской Республики” «Элм» Баку, 2021, 143 с.

Çapa qəbul olunub: 05 oktyabr 2021

Məqaləni yüklə