COĞRAFİ FİKİR TARİXİ VƏ TOPONİMİKA ELMİNİN NAİLİYYƏTLƏRİ HAQQINDA TƏHLİL

A.T.Haqverdiyev, B.B.Kərimov

Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi, akad. H.Ə.Əliyev adına Coğrafiya İnstitutu. AZ 1143, Bakı ş., H.Cavid pr. 115

behmen_76@mail.ru

DOI: 10.59423/gnr.2023.24.76.015

X ü l a s ə

Coğ­ra­fi­ya el­min ta­ri­xi­ni bil­mə­dən, onun keç­di­yi yol­lar haq­qın­da mə­lu­mat­la­rı əl­də et­mə­dən gə­lə­cə­yi mü­əy­yən­ləş­dir­mək müm­kün de­yil. El­min ön­cə­ki ta­ri­xi­nin təd­qi­qi və də­rin­dən təh­li­li isə keç­miş­lə müa­sir döv­rü bağ­la­yan kör­pü­dür. Bu ba­xım­dan mə­qa­lə­də, XX əs­rin əv­vəl­lə­ri­nə qə­dər Azər­bay­can əra­zi­si­nin coğ­ra­fi­ya­sı­nın öy­rə­nil­mə ta­ri­xi­nə, coğ­ra­fi şə­rai­tin tə­ka­mü­lü­nə, öl­kə­miz haq­qın­da klas­sik fi­kir­lə­rin ta­ri­xi­nə da­ir məq­səd­li və xü­su­si təd­qi­qat­lar və təh­lil­lər apa­rıl­ma­mış­dır. Bu gün res­pub­li­ka­da əl­də edil­miş el­mi-tex­ni­ki nai­liy­yət­lə­rə, coğ­ra­fi­ya el­mi­nin di­na­mik in­ki­şaf ta­ri­xi­nə nə­zər sal­maq­la onun han­sı bə­sit tə­səv­vür­lər­dən baş­la­ya­raq fоrma­laş­ma­sı­nı, in­di­ki kos­mik və konst­ruk­tiv sə­viy­yə­yə çat­ma­sı və hə­ya­tı­mız­da qlo­bal və eko­ant­ro­po­gen prob­lem­lə­rin həl­lin­də mü­hüm rol oy­na­ma­sı­nı tə­səv­vür et­mək çə­tin de­yil. Azər­bay­can­da coğ­ra­fi­ya el­mi­nin in­ki­şa­fın­da iş­ti­rak et­miş di­gər elm­lə­rin nü­ma­yən­də­lə­ri də öz tət­bi­qi və nə­zə­ri töh­fə­lə­ri­ni bu və ya di­gər də­rə­cə­də ver­miş­lər ki, bü­tün bun­lar əsər­də sis­tem­li şə­kil­də təh­lil edi­lə­rək şərh edil­miş­dir.

Açar sözlər: Azərbaycan, coğrafi fikir tarixi, coğrafiya elmin inkişafı, klassik coğrafiyaşünaslıq.

ƏDƏ­BİY­YAT

1. Coğ­ra­fi­ya el­mi 50 il­də. Ba­kı, Elm, 1996, 96 s.
2. Emi­nov Z.N. Azər­bay­ca­nın əha­li­si. Ba­kı: Çı­raq, 2005, 560 s.
3. Emi­nov Z.N. Coğ­ra­fi­ya (Ali mək­təb üçün dərs­lik). Ba­kı: “Çı­raq” nəş­riy­ya­tı, 2005, 656 s.
4. Haq­ver­di­yev H.T. Azər­bay­can haq­qin­da ta­ri­xi-coğ­ra­fi fi­kir­lə­rin qi­sa ic­ma­li. Azər­bay­can Coğ­ra­fi­ya Cə­miy­yə­ti­nin əsər­lə­ri XIV cild Tə­bii-Tə­sər­rü­fat sis­tem­lə­ri­nin eko­lo­ji təh­lü­kə­siz­li­yi­nin tə­mi­na­tı­nın coğ­ra­fi prob­lem­lə­ri. Ba­kı: 2009, s. 253-255.
5. Haq­ver­di­yev A.T., İs­ma­yı­lo­va T.H., Ağa­za­də A.H. Azər­bay­ca­nin ilk me­teo­ro­loq-si­nop­ti­ki Ə.A.Mə­dət­za­də­nin el­mi me­to­di­ki töh­fə­lə­ri haq­qın­da. ACC əsər­lə­ri, Coğ­ra­fi­ya və tə­bii re­surs­lar, 2016, №1, s. 121-123.
6. Haq­ver­di­yev A.T. Azər­bay­ca­nin de­mok­ra­tik in­ki­şa­fi və əha­li məs­kun­laş­ma­si­nin coğ­ra­fi pers­pek­tiv­lə­ri. “Coğ­ra­fi­ya və tə­bii re­surs­lar” ACC əsər­lə­ri, № 4, Ba­kı, 2016.
7. Haq­ver­di­yev A.T. Nax­çi­van Mux­tar Res­pub­li­ka­sin­da coğ­ra­fi təd­qi­qat­la­rin in­ki­şa­fi ta­ri­xi. Nax­çı­van Mux­tar Res­pub­li­ka­sı­nın coğ­ra­fi­ya­sı. Fi­zi­ki coğ­ra­fi­ya. I cild, Nax­çı­van, “Əcə­mi”, 2017.
8. Haq­ver­di­yev A.T., Kə­ri­mov B.B. Qə­dim türk dün­ya­sı­nın or­taq də­yər­lə­ri­nin coğ­ra­fi­ya­sı.AMEA akad. H.Ə.Əli­yev adı­na Coğ­ra­fi­ya İns­ti­tu­tu. Azər­bay­can Coğ­ra­fi­ya Cə­miy­yə­ti­nin əsər­lə­ri. Coğ­ra­fi­ya və tə­bii re­surs­lar, №2 (8), 2018, s. 93-98.

Çapa qəbul olunub: 20 dekabr 2023

Məqaləni yüklə

A.T.Haqverdiyev, B.B.Kərimov Coğrafi fikir tarixi və toponimika elminin nailiyyətləri haqqında təhlil. Coğrafiya və təbii resurslar, №2 (20), 2023, səh. 108-116.